. . . .


23 Jun 2018

زوان داڵگی (١٥)


عەباس محەممەدی
ناونشان (لهجە یا گویش) فارسی کرماشانی لە کوورەو و لە کەیەو سەرهەڵداس؟ کیین ئەوانەی پشتگیری لەی باسە کردنە؟
سەرچاوەیەیل کورد و غەیر کورد وە هووکارەیل جووراوجوور نەخشەییگ ڕیک و ڕووشن نشان نەیانە لە جوغرافیای فەرهەنگی و زوانی مەردمەیلیگ کە وە کوردی باشوور(خواروو) قسیە کەن.
ئایا وەختیگ باس کوردی باشوور کەیم، مەبەست هەورامی، جافی، کەلهوڕی، کرماشانی، فەیلی، لەکی، لوڕیە؟ سوارە ئیلخانی زادە، نوویسەر و شاعر، لە باوەتیگ وە ناونشان زاراوەکانی زمانی کوردی ئەڕا بەرنامەییگ ڕادیویی، زوان کوردی وە کرمانجیی ژووروو، کرمانجیی خواروو، گۆرانی و کرماشانی وە گویگرەیل بەرنامەگەی ناسنید[١]. لە ئنسکلوپیدیای بریتانیکا باس لە سگلە زاراوەی کوردی باکوور(کرمانجی) کوردی ناوەڕاست(سورانی) وە کوردی خواروو(پەهلەوانی) کەید[٢]. ناساندنەگەی سوارە ئیلخانی زادە هەرچووینیگ خوەی ئاماژە وەپی کەید، لە سەرچاوەیەیل و کەسان ترەگ وەری گرتیە، وەگ مەککنزی و تەوفیق وەهبی. ناساندنەگەی بریتانیکاش درس و حساوی نیە، مەسەڵەن، ژمارەی کوردی بیژەیل لە وەین ٢٠ تا ٤٠ ملیون مەزەنە کەید. لە وەین ٢٠ و ٤٠ فەرق فرەییگ هەس و نیەتویەنید بوودە سەرچاوەی ناسین. لە ڕاسیشەو بریتانیکا وەرپرس نیە لە ورد و زوویر زاراوەگان کوردی و کوردی بیژەیل.
نەگ تەنیا کەسان دەروەی سنوورەیل کوردی باشوور، بەڵکە لیکووڵەرەیلیگیش کە لە ناوچەگان ئیلام و کرماشان لیکووڵینەوە وەبان کوردی باشوور کردنە، ئی ئاڵوزی و ناڕووشنیە هالە ناویان. دو بەڕیز وە ناوەیل موسڵم خزڵی و سەکینە ئازادی لە لیکووڵینەوەییگ زوانی وە زوان فارسی ساختار فعل در گویش خزلی[٣] ئیجوورە باس لە زوان کوردی کردیە؛ کوردی باشوور بوودە دو دەسەو، کوردی کرماشانی و کوردی ئیلامی. کوردی کرماشانی بوودە لەکی، کەلهوڕی، جافی، هەورامی، گوورانی، سنجابی، سونقوڕی، سەحنەای و.... وە لە کوردی ئیلامی (کە مەبەستی کوردی فەیلیە) چەن بن زاراوە ئەڕای دانەید؛ مەڵەکشایی، میشخاسی، خزڵی، دی باڵایی، ئرکوازی، بدرەای. لە لیکووڵینەوەگەیان وە باس کردن لەسەر کردە(فعل) لە بن زاراوەی مەردم خزڵی بیژ، خزڵی بیژەیل جیا نشان دەید و وە زاراوەییگ کوردی سەروەخوو ناسنیدەی.
بەڕیز وەحید ڕەنجبەر، لە نوویسینگ زبان معیار کرمانشاە[٤] لە وەراورد کردن کوردی کرماشانی و کەلهوڕی، باس ئیە کەید کە گویش کوردی کرماشانی لە ناو مەردم کرماشان؛ کە وە زاراوەیەیل ترەگیش، کەلهوڕی و جافی و هەورامی و لەکی، قسیە کەن، جا گرتیە و زاراوەی معیار مەردم کرماشانە. نمووینە تێرید کە ئەگەر لە کرماشان سنجاوییگ و لەکیگ ڕییان بکەفیدە یەکترەگ، وە کوردی کرماشانی وەگەرد یەکترەگ قسیە کەن. [ئی قسیە درسە کە وەختیگ لەکیگ، هەورامییگ، جافیگ، سنجاوییگ یا مەردم هەر زاراوەییگ و بن زاراوەییگ ترەگ کرماشان بڕەسنە یەکترەگ، وە کوردییگ قسیە کەن کە جناب ڕەنجبەر وە کوردی کرماشانی ناوی بەید.] جناب ڕەنجبەر کتاویگ داناس وە ناونشان دستور زبان کردی کرمانشاهی[٥] کە وەی ناونشانەو جیاوازی خەید لە وەین کوردی کرماشانی و کوردی کەلهوڕی.
بەڕیز کەریم کەریمپووڕ کتاویگ داناس وە ناونشان دستور زبان کوردی کرمانشاهی کلهر وە کوردی؛ ڕێ زووان کوردی کرماشانی کەلڕ[٦] کوردی کرماشانی و کەلهوڕی یەک زاراوە ناسنید.
ماموسای دانشگای ئیلام، موحەممەد عەلی ئەکبەری، لە لیکووڵینەوەییگ زوانی وە زوان ئنگلیسی[٧] هەرچەن زوان کوردی (ئیلامی و کەلهوڕی) وە زوان زاڵ مەردم ئیلام ناسنید، بەڵام لەکی و لوڕی وە زاراوەیەیل کوردی نیەناسنید. وە هاوردن بڕیگ لیکووڵینەوە هەوڵ دەید کە بوویشید ویر و واوەڕەیل جووراوجوور لەسەر ئی دو زاراوە هەس.
بەڕیز حەبیب برجیان وە باوەتیگ لە ئنسکلوپیدیای ئیرانیکا[٨] کوردی باشوور وە کوردی کرماشانی ناسنید. لە هاوردن بەڵگە ئەڕا قسەگەی ناونشانەیلیگ وەگ J.de Morgan تێرید.
لەهجەی فارسی کرماشانی
لە ویکی پدیا کە لەهجەی فارسی کرماشانی ناسنید، ئیجوورە ئوویشید: لەهجەی فارسی کرماشانی لەهجەییگ لە زوان فارسیە کە تایوەت وە کرماشانە. وشەیەیل کوردی گووڕیایە و لە ڕستەیەیلیگ فارسی دووینرید. فارسی کرماشانی میژووییگ دویست ساڵە دیرید. جیاوازی فارسی کرماشانی وەگەرد زوان فارسی ئستاندارد ئیەسە کە وشەیەیل کوردی کرماشانی لەناو ڕستە فارسیەگان وەکار چیە. وشەیەیل کوردی وە ساویان و گووران لە ڕستەگان فارسی کرماشانی جای گرید[٩]. لە باس میژووی سەرهەڵدان ئی لەهجە باس ئیە کەید کە لەهجەی فارسی کرماشانی لە زەمان قاجاڕەو لە وەخت دامەزرانن دام و دەزگایەیل حکومەتی و کووچ مەردم هەمەدان و وە هات و چووی ئەڕا مەرقەوەیل ئمامەیل شیعە لە ڕی کرماشانەو درس بیە.
لەی لاپەڕە لە ویکی پدیا باس چوونیەتی فارسی کرماشانی کەید و چەن نمووینەییگ لە گووڕیان یا ساویان زوانی هاوردیە، وەگ، رفتە بودم لە فارسی کە لە فارسی کرماشانی بوودە رفتودَم. وشەی وەراوە رفتە بودم فارسی لە کوردی بوودە؛ چوویم.
لەیرە خاسە م بیتر ڕووشنیەو بکەم کە وەختیگ کوردیگ کرماشانی فارسی کرماشانی قسیە کەید چووینە.
فەرهاد چوود ئەڕا مەدرەسە. (کوردی کەلهوڕی)
فرهاد بە مدرسە می رود. (فارسی)
فەرهاد میرە ئەڕا مەدرەسە. (فارسی کرماشانی)

شیرین چی ئەڕا کتاوخانە. (کەلهوڕی)
شیرین بە کتابخانە رفت. (فارسی)
شیرین رفتە ئەڕا کتاوخانە. (فارسی کرماشانی)

لەی ڕستەیەیلە چوود و چی دو کردەی(فعل) کوردین، هاوڕیشەی چووی، چید، چیاد. وشەی می رود کردەییگ فارسیە کە لە فارسی کرماشانی بیەسە (میرە). گووڕان کردەی می رود ئەڕا میرە نشانەییگە لەیە کە کردەی(فعل) فارسی جی کردەی کوردی گرتیەسەو. ئی نشانە ڕووشنی کەید کە فارسی کرماشانی چشتیگە کە وە هاوکاری مەدرەسەگان و تلویزیونەگان لە خوەیانەو دەری هاوردنە و ناسنامە ئەڕای دروس کردنە.
ئەگەر خوەنەر بەڕیز نگاییگ وە سەرجەم بەشەگان زوان داڵگی بکەید، لە تواو ئی نوویسینەیلە گشت کردە(فعل)گان کوردیە. هەرچەن فرە ناوەیل و وسفەیل لە زوانەیل ترەگەو هاتیەسە ناو زوان کوردی، بەڵام کردەی(فعل) کوردی گووڕان وەسەری نەهاتیە. نەگ تەنیا گووڕان وەسەری نەهاتیە، بەڵکە کردەی کوردی بیەسە هووی ئیە کە ڕستەی کوردی بناغەی زوانی خوەی لە دەس نەیەید. کردەی(فعل) کوردی لە وەهیزترین وشەگان بیە ئەڕا پاریزەری لە زوان کوردی. کردەی کوردی وەگ قەڵاییگ سنوورەیل زوان کوردی پاراسیە.
بەشەیل وویشن یا وتە Part of Speech[١٠] لە زوان کوردی چوویە و کامەیان فرە بایەخ دیرید؟
کردە و ناو (فعل و اسم) دو بەش فرە موهم هەر زوانیگن. لە بەش دووم زوان داڵگی باس ئیە کردیم کە زوان هەر فەرهەنگیگ فرە موهمە و لە فەرهەنگیگیش ناوەگان فرە موهمن. ناوەگانن کە فەرهەنگ و ئاو و خاک یەک مەردم پاریزن. پرسیار درس بوود کە ناوەگان چووی تویەنن پاریزەری خاک و نیشتمان بکەن؟ هەرچەن ئی پرسیارە فرە ویری و فەلسەفی تێیدە وەرچەو، بەڵام ناو وەبی کردە(فعل) ڕستە درس نیەکەید.
ئەڕا لە دریژی ئی هەمگ ساڵە کە فرە لە ناوەیل کوردی لەدەس دایمە و ناوەیل عەرەبی و فارسی و زوانەیل ترەگ جییان گرتیەسەو، وەلی کردەی زوانی ئیمە هەرما کوردیە؟
لە ڕستەیەیل؛ فەرهاد چوود ئەڕا مەدرەسە/ شیرین چی ئەڕا کتاوخانە، دو ناو مەدرەسە و کتاوخانە لە زوان عەرەبیەو(مدرسە، کتاب) هاتنە. بەڵام دو کردەی چوود و چی تویەنید ئاماژەییگ بوود کە کردەی کوردی فرە وەهیز و تواناس و گووڕان وەسەری نەهاتیە.
وەهیزبووین کردەی(فعل) کوردی لە پاراسن زوان کوردی نشانەی ئیەسە کە مەردم کورد ڕیشەییگ فرە گورەی فەرهەنگی و ناسنامەیی (فەلسەفی) دیرن. کردەی(فعل) کوردی ناسنامەی کوردی ئیمە نشان دەید. بەڵام ناوەیل کوردی دەسخوەش فرە گووڕان بینە. گرفت ناو پرسیگ زوانی نیە، بەڵکە پەیوەندە وە لایەنەیل ترەگ فەرهەنگی، سیاسی و کوومەڵایەتی مەردم کورد. [ئی باوەتە شایستەی لیکووڵینەوەس.]
لەی لاپەڕەی ئینترنتیە کە باس لهجە یا گویش فارسی کرماشانی کەید، لینک و سەرچاوەیەیلیگ داناس کە ئاماژە وە ناو کەسانیگ کەید کە پشتگیری لە ناسانن فارسی کرماشانی کەن. لە یەکی لەی لینکەیلە بەڕیز جەلالەدین کەزازی فارسی کرماشانی وە زوان مەردم شار کرماشان ناسنید و زاراوەیەیل زوان کوردی پەیوەند دەید وە ئاواییەیل و شارەیل دەروەی کرماشان[١١]. جناب کەزازی دەستخوەشی لە عەلی لیمویی کەید کە وشەنامەییگ(واژەنامە) فارسی کرماشانی بەرهەم هاوردیە. لە پشتگیری کردن لەی وشەنامە باس یەکیگ لە وشەگانی کەید، وشەی لیزشیوان. وە ئاماژە کردن وە ڕیشە و ڕیخت وشەی آشفتن لە زوان فارسی و وە شعر شاعرەیلیگ لە گوزەشتە، ڕیشەی شیوان گەڕنیدەو ئەڕا شیویدن و دویایی بەیدەو ئەڕا زوان فارسی کە تەنیا لە لەهجەی فارسی کرماشانی وەکار چوود. لە فەرهەنگ باشوور _ عەباس جەلیلیان، وشەی لیز وە مانای کوولانەی ماکیان هاتیە. لە ناو مەردم جاف لیز و لیز خواردن جاییگ سڕە کە لەرزین و گل خواردن و کەفتن گریتە خوەی. جناب کەزازی مەعنای لیز لە فەرهەنگ باشوور نزیک کەید و پەیوەندی دەید وە وشەیەیل Loge لە زوان فەرانسەیی، Loggia لە ئیتالی و Lodje لە ئنگلیسی وە مەعنای باڵکن یا جاییگ سەرپووشریاگ. هەروەها ئاماژەش وەیە کەید کە وشە لیز لە کوردی وەکار چوود و تویەنید یا بوودن لە کوردیەو هاتوود ئەڕا فارسی کرماشانی!
لەسەر قسەگان جناب کەزازی، ئەوەڵەن بەڕیزیان فارسی کرماشانی وە زوان مەردم ناوشار کرماشان و زاراوەیەیل کوردی پەیوەند دەید وە ئاواییەیل و شارەیل دەوروبەری، کە ئیە جای خەنەس و قسەگەی لە باوەتی بووین و زانستی بووین دەرچیە. دوومەن، لە کتاوەگەی عەلی لیمویی تەنیا ئاماژە وە وشەی لیزشیوان کەید. بڵی، هەرجووریگ جناب کەزازی لە لاییگ ئوویشید کە وشەی شیواندن فارسیە و لە لاییگ ترەگەو ئوویشید بوودن وشەی لیز لە کوردیەو چوودە ناو فارسی، خاسە بەڕیزیان بزانید کە لە زوان کوردی لە زاراوەگان کەلهوڕی، جافی و سورانی، وشەی شیوان، شێوان، شیواندن، شێواندن، شیویان، شێویان وەکار چوود. هەروەها لەی وشە وشەیەیلیگ وەسفی وەگ سەرلیشیواو، سەرلێشێواو، لێشێوان دیریم کە ئیانە بەڵگەییگ ڕووشنە لە زنی مەنین و پایەداری زوان کوردی و وشەگانی. لیزشیوان لە کوردی کەلهوڕی مەعنای هیلانە شیوان یا ماڵ شیوانە.
جناب کەزازی لە وت و ویژیگ[١٢] باس لەیە کەید کە چوونکە نوویسریاگیگ لە زوان و زاراوەیەیل مەردم کرماشان لە کوونەو نیە، نیەتویەنیم بوویشیم کە وەرجە زەمان قاجاڕ مەردم کرماشان کوردی قسە کردنە و فارسی نەزانستنە. جناب کەزازی ئوویشید وە هووی ئیە کە نوویسریاگەیەیلیگ لەو وەختەو نیە، بوود لە ڕووی زوانناسی میژوییەو لیکووڵینەوە لەسەر ئی باوتە بکریدن. لەسەر ئیەش باس وشەیەیلیگ وەگ کردیەمان، ڕەفتیدیمان کەید. وشەی کرد لەو کردانەس(فعل) کە فرە لە زوان کوردی سورانی و کەلهوڕی وەکار چوود، بەڵام (رفت) کردەییگ کوردی نیە. رفت کردەییگ(فعل) فارسیە. لە ڕستەیەیل:
ئیوە خوشحاڵمان کردن.
ئەو ڕووژە خوەشحاڵ کردیدەمان، یا کردیەمان.
وشە و پاشگر مان، وەگ دەربڕین مان و نەمان، لە سورانی و کوردی کرماشانی فرە وەکار چوود و وشەیەیل ترەگیگ وەگ، مەن، مەنم، مەنام(مام)، مەنیم، مەنین. جناب کەزازی خاسە بزانید کە ئی وشە و پاشگرە هەرما وە زنگی لەناو دەم و پل مەردم کورد کرماشان مەنیە.
جناب کەزازی باس وشەیەیل نشتن، هشتن (هیشتن) کەید و ئوویشید وشەی نشتن کە وە دەروڕین(تلفظ) فارسی ئوویشرید، هەر ئەو وشەی نشستن لە زوان فارسی. لە باس هشتن ئوویشید کە لە فارسی کوونەو وە یادگار مەنیە ئەڕامان. لە ڕووینکردنەوە لەسەر ئی وشەیەیلە جناب کەزازی خاسە بزانید کە لە زوان کوردی چ سورانی و کەلهوڕی وشەی نیشان، نیشتن، بنیش، بنشە، نشام، دانیشتن، دانشان وەکار چوود. بەڵام وشەی نشتن(ت سەرە دیرید) لە فارسی نشستن(ت سەرە) هاتیە. ئیەش وە هووی ئیە کە نشــتَن و وشەیەیل ترەگ وەگ رفتودَم لە دویای دامەزران جمهوری ئسلامی ئیران لە فارسیەو هاتیەسە ناو زوان مەردم کورد کرماشان. باس یەک وشە و دوگلە نیە، بەڵکە پرس ڕەشەکوژ کردن زوانیگە.
جناب کەزازی بە بی ئیە کە زوان کوردی بزانید و لیکووڵینەوە وەبانی کردوود، بە بی ئیە بزانید کە لە ماوەی نزیک وە چل ساڵ دەسڵاتداری جمهوری ئسلامی ئیران چەنی تەئسیر وەبان زوان و فەرهەنگ کوردی ئیمە داشتنە و کاولی کردنە، چمان مەردم کورد وە نەخوینەوار زانید، وە قسەگانی هەوڵ و تەقالای ئیە دەید کە فارسی کرماشانی وە گویش یگ فارسی بناسنید. ڕخنەی ئەسڵی ئیەسە کە ئەگەر کەسیگ ناسین و زانست لەسەر زوان و فەرهەنگیگ نەیرید، چووی وە خوەی ئجازە دەید لەسەری قسیە بکەید!
زوان فارسی و کوردی فرە نزیک وە یەکترەگن، بەڵام قسەگان جناب کەزازی و کتاو عەلی لیمویی نیەتویەنید فارسی بووین زوان مەردم کرماشان بسلمنید. نەگ تەنیا فرە چەواشەکاری و ناڕیکی هاوەناو قسەگانیان، وە مەبەست خوەیان لە باس و باوەت ئەسڵی دوویرەو کەن. پرس و باس ئیە نیە کە فەرهەنگ فارسی لە کرماشان هەس و ڕیشە دیرید، پرس و باس ئیەسە کە لە زەمان قاجاڕەو، وە تایوەتی لە زەمانیگەو لە حکوومەتەیل ئیران سیستم پەروەردە و کتاو و ڕووژنامە و ڕادیو و تلویزیونەگان فارسی کردنە، زوان و زاراوەیەیل مەردم وردە وردە وەرەو گووڕان بردنە. درس کردن لاپەڕەییگ لە ویکی پدیا وە ناونشان لەهجەی فارسی کرماشانی نشانەییگە کە تواندنەوەی زوانی و فەرهەنگی مەردمیگ نەتیجە وەپیان داس. فارسی کرماشانی لە وەختیگەو دەس وەپی کردیە کە دەسڵات و پەروەردە و بڵاو کریاگەگان بینەسە فارسی. دەسڵات جمهوری ئسلامی ئیران و تواو ئەو کەسانەی ئەڕا ئەو سیستمە کار کەن و خوەیان لە سیستم جمهوری ئسلامی دووزینەسەو، پشتگیری لە ئیدە و ئایدیاگان ئیرانی _فارسی کەن. جناب جەلالەدین کەزازی خوەی لەو کەسایەتیانەس کە هوگر و خیگر زوان و ئەدەب فارسیە[١٣].
لە کووتایی
ئەگەر پرسیار لە مەردم دەیشت زەهاو بکەید کە زنجیرە نوویسین زوان داڵگی وە چ زوان و زاراوەییگە؟ ئوویشن وە زوان قەڵخانیەیلە! فرەییگ لە مەردم دەیشت زەهاو و سەرپوڵ زەهاو و ئەو دەوروبەرە غەڵخانی وە زوان و دین ناسن، کە ئیە نشانەییگە لە یەکتر نەناسین مەردم. هەروەها، کوردی کرماشانی ناویگ نەویە کە خود مەردم کرماشان ئەڕا زوان خوەیان درسی کردووین. لە ناو مەردم کرماشان (مەبەستم جوغرافیای ئوستان کرماشانە) زاراوەیەیل هەورامی، جافی، کەلهوڕی، لوڕی، لەکی دیریم و ناسیمەیان و گشتمان زانیم کوردیم و ئی ئحساس کورد بووینە هاوەناومان. من نەشنەفتمە بوویشن کوردییگ تایوەت وە شار کرماشان بوویشنەپی کوردی کرماشانی. فرەییگ لە مەردم شار کرماشان وە کەلهوڕی، لەکی و لوڕی قسیە کەن.
تواو ئەو هەوڵ و نوویسینەیلە کە لەی بەشە باسیان کردیم کە کار لەسەر ناساندن کوردی باشوور کردنە، خزڵی، ئازادی، کەریمپووڕ، ڕەنجبەر، عەلی ئەکبەری، کارەیلیان قابڵ ستایشن. لە ڕخنە گرتن لەی بەڕیزەیلە دو خاڵ دیرم ئەڕا باس کردن، خاڵ یەکەم ئیەیە کە لە بەرهەمەیل نووسین و لیکووڵینەوەگان زوانی و دەستوور نوویسانیان وە زوانەیل فارسی و ئنگلیسی، وەگ ئاسار گوزەشتە باس زاراوەیەیل کوردی کریاسە کە ئی ئحساسە یا ویرە درس کەید کە زوان کوردی وەگ ئاساریگ نیوەوناتواو و مردی نگای کەن یا نگا بکریدن. زوان وەگ ئاو ئەگەر لە جەریانیگ نەود گەنید، هەرئیجوورە ئەگەر زاراوەی کەلهوڕی کرماشانی یا کوردی کرماشانی داستان وەپی نەنوویسرید، کتاو و باوتەیل زانستی چاپ و بڵاو نەود، ئەگەر فیلم و بەرنامەیەیل تلویزیونی درس نەکریدن و ڕادیو نەیاشتوود، ئەگەر گشتی نەکریدن و مەردم لە دەور خوەی خڕەو نەکەید، وردە وردە مان خوەی لە دەس دەید و لە داهاتوو زوان فارسی بوودە تەنیا زوان مەردم ئیلام و کرماشان. خاڵ دووم، کارەیل ئی بەڕیزەیلە تاکەکەسیە و نەچیەسە ناو کووڕ و کووبوونەوەیل ئاکادمی کوردی[١٤][١٥] لە باشوور و ڕووژهەڵات کوردستان. ئی کارەیل تاکەکەسیە فرە گیر و گرفت گورە و بوویچگ دیرید. مەسەڵەن، لە بەراورد ناونشان کتاو دەستوور کوردی کەریمپووڕ؛ ڕێ زووان کوردی کرماشانی کەلڕ، وەگەرد زنجیرە نوویسین زوان داڵگی، دو جوور لە زوان و زووان، کلهوڕ و کەلهوڕی لە جیات کەلڕ و کەلڕی هاتیە و نوویسریاس. کام لەیانە درسن؟ یا، ڕەنجبەر کوردی کرماشانی وە زاراوەی ئستاندارد گشت مەردم کرماشان ناو بەید، لە حاڵیگ لە زوان داڵگی کار لەسەر ئیە کریاس کە کوردی کەلهوڕی لە جیات فەیلی و کوردی کرماشانی و قەسری و ئەوەگان ترەگ وە زاراوەییگ ئەڕا هامشوویی گشت لاییگ بوود. هەوڵەیل تاکەکەسی بووت هاوکار یەکترەگ بن لە دامەزرانن بناغەییگ کوردی، بووت هاوکار ئاکادمی زوان کوردی و ناوەندەیل ترەگ کوردی بووین. وە واوەڕم ئەگەر زنجیرە نوویسین زوان داڵگی[١٦] کەلهوڕی بوود یا خزڵی یا کرماشانی، ئەڕا من موهم ناوەگەی نیە، موهم ئیەسە کە ئی ناوەیلە لە ڕووی ڕیزوانیەو فرە لە یەک نزیکن و ئەڕا ژیان کردن وشە و ڕوح دیرن و ئیمە بووت کە هەوڵ و تەقالای خوەمان بیەیم لە پاراسن و پاریزگاری لەی زوانە شیرنە. هەر ئنسانیگیش، وەگ بەڕیز جەلالەدین کەزازی، ئی حەقە دیرید کە پشتگیری لە لاییگ بکەید کە دوسی دیرید و مەیلی ئەڕای چوود. ئنسان ئازادە. بەڵام ئازادی و حس پەیوەست بووین ئەڕا لاییگ نیەود بوودە هووی ئیە کە چەواشەکاری بکریدن. نیەود وە هووی ئیە کە مەردم کورد لە ژیردەس و چەپووکەی جمهوری ئسلامی ستەمکار، کە ئازادی نەیرن لە نوویسین و بڵاو کردن وە زوان خوەیان یا هیز و توانای نیەدریدەپیان ئەڕا ئی کارە، بوودە هووی ئیە کە لایەنگرەیل زوان فارسی کە پوویل و هیز هاوەدەسیان خەرمان کەسیگ بوەن ئەڕا ئاوسیاو کە نە کیڵانەسەی و نە خزمەتی کردنە!
مەردم کورد ناوچەگان ئیلام و کرماشان و لوڕستان نیاز دیرن کە لایەنەیل کوردی، لە حکوومەت باشوور کوردستان تا حزبە سیاسیەگان ڕووژهەڵات کوردستان، وە ڕاگەیاندنەگان و بڵاوکریاگەگان پشتگیریان بکەن. ئەگەر لە ئیسەو تا چەن ساڵ داهاتوو ئی کارەیلە نەکریدن و دەس و برد نەکەن، حکوومەت جمهوری ئسلامی ئیران وە ڕاگەیاندنەیلیگ[١٧] پڕ لە دروو و دوژمنی ئاژە و ئاگرییگ کە خستیەسەیە ناو مەردم، گشت لاییگ وەپیەو سوویتنید.


ئی وشەیل خواروەش هاوکاری خوەنەر کەید ئەڕا خاس خوەندن ئی باوەتە.
پیشانیان نەداوە لە سورانی/ نشان یا نشانیان نەیانە لە کەلهوڕی.
زوور، زبر (ورد و زوور، زبر) لە جافی و سورانی/ زوویر (هوویرد و زوویر) لە کەلهوڕی.
دەرچووە، چووەتە دەرەوە لە سورانی/ دەرچیە، چیەسە دەرەو لە کەلهوڕی.
خستی، خستم، دەیخەیم دەیخەیمە، خستیانە لە سورانی/ خەید، خەم، خەیم، خستیم، خستەی، خستنەی، خستیانە، خستیەمان لە کەلهوڕی.
دروست کردن لە سورانی/ دروس کردن لە جافی/ درس کردن لە کەلهوڕی.
بینین لە سورانی/ دینین لە جافی/ دووینین، دووینان لە کەلهوڕی.
‘Part of Speech’: بەشەیل وویشن، وویشین یا وویشان، بێژین یا بێژان، وەتن یا وتار، گوتن یا گوتار، ئاخافتن.
چەپۆکە لە سورانی و جافی/ چەپووکە لە کەلهوڕی.
سووتان، سووتاندن لە سورانی/ سوویتان، سوویتانن لە کەلهوڕی.


[١] زاراوەکانی زمانی کوردی
[٢] https://www.britannica.com/topic/Kurdish-language
[٣] http://www.farhangeilam.ir/article_51205_f7c622b8ec23ffd55f72c327be98eaab.pdf
[٤] https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/The_standard_language_of_kermanshah.pdf
[٥] http://www.iranfarhang.com/Books.aspx?BID=9788
[٦] https://archive.org/details/kalhor_kermanshahi_kurdish_grammar
[٧] https://www.researchgate.net/publication/264347133_On_Language_Distribution_in_Ilam_Province_Iran
[٨] http://www.iranicaonline.org/articles/kermanshah-07-languages
[٩]لهجه فارسی کرمانشاهی
[١٠] http://partofspeech.org/
[١١]http://iranboom.ir/shekar-shekan/zaban-pajohi/14965parsikermasnshahi.html
[١٢] http://www.goftogu.com/article/2014/09/kazzazi.html
[١٣] http://parsianjoman.org/?p=504
[١٤] http://www.akademiyakurdi.org/
[١٥] http://www.kurdishacademy.org/
[١٧] http://neginzagros.com/
زوان داڵگی (١٤)

بگه‌رێوه‌|ئەم بابەتە 9066 جار بینراوە| بینێره‌| چاپ
Facebook| My Yahoo| Twitter| google




start|copyright © 2009 kdpmedia.org|contact