. . . .


7 May 2018

زوان داڵگی (١٢)


عەباس محەممەدی
پەروەردە چەس و ئەڕا چووەس؟ پەیوەندی زوان و پەروەردە چووینە؟ ئی دوانە تا چەنی تیکەڵ یەکترەگن؟ ئایا ئیمەی کورد لە گوزەشتەمان پەروەردەییگ وە زوان کوردی داشتیمە؟ ئەگەر داشتیمە کامەسە و کەی بیە و چووی بیە؟ ئەگەریش نەیاشتیمە، ئایا بارودووخمان داوای ئیە کەید وەلیمان؟ چەنی ڕی هاوەنوامان تا ئیە کە لە زوان کوردی داڵگیەو بڕەسیم وە پەروەردەییگ وە زوان کوردی داڵگی؟ ئایا گشت نەتەوەگان ترەگ پەروەردەگانیان وە زوان داڵگیە؟ ئایا وەخت ئیە هاتیە کە کوردەیل لەک و لوڕ و کەلهوڕیش هاوشان و هاوکار برایەیل کورد باشوور کوردستان ویر وە پەروەردەییگ کوردی بکەن و بوودە بەشیگ لە پەروەردەی نیشتمانی کوردی؟ ئایا لیکووڵینەوەیلیگ لەی بابەت و بوارە کریاس؟.
خەمخوەری ئەڕا زوان کوردی لە سیسەد ساڵ پیشەو وەختیگ ئەحمەد خانی شاعر، مەم و زین نوویساس، وە ئاغازیگ هوشیارانە و ڕووشن ناسریاس ئەڕا پاراستن زوان کوردی. ئی خەم و پەرووشە بەردەوام بی تا ڕەسیە عەلائەدین سەججادی، مەلای مزگەوت، ئەویش ڕشتەی مرواری نوویساس لە ترس ئیە کە زوان کوردی لە ناو نەچوود. ئی کاروانە بەردەوام بی و ئیسەیش ناسر ڕەزاری، گورانیبیژ ناسراو، کاری چیەسە سەر باسەیل زوانی.
ئی دەورەی دریژە لە خانی تا ئیسە کە دەورەییگ تاریخی پەیوەست بیە و فرەییگ ترەگ لە پیاوان کورد لە خەم و خوەشەویستی زوان کوردی وە ژانرەیل نوویسین و وتن تەڵاش کردنە زوان کوردی زنی ڕاگرن، وە دەورەی فەرهەنگ زوانی ناسینم، کە ناودارەیل کورد هەوڵ و تەقالایان وە گڕ خستنە ئەڕا دامەزراندن بنەییگ زوانی و زوانەوانی و ئەدەبی، وەگ کتاوەیل شعری نەوبەهار و مەم و زین ئەحمەد خانی وە کوردی کرمانجی، فەرهەنگ ئەحمەدی شیخ مەعروف نودهی وە کوردی ناوەندی و عەرەبی، شعرەگان مەولەوی تاوگوزی وە هەورامی و کوردی ناوەندی، ڕشتەی مرواری و چێشتی مجێور وە کوردی ناوەندی و کتاوەیل ئەمیر حەسەنپووڕ وە کوردی و ئنگلیسی و فارسی لەسەر زوان و زندگی و پەروەردەی کوردی، وە فرەییگ ترەگ.
هەروەها بیجگە لە بەرهەمەیل تاکەکەسی، لە نیمەی دویایی قەڕن بیست تا ئیسە هەوڵەیل دەسەی جەمی و ڕیکخریاگەیی فرەییگ دریاس ئەڕا دانان کتاو فەرهەنگەیل زوان کوردی، ڕینوویس و ڕیزوان(ڕیزمان) زوان کوردی، بردنە ناوەوەی زوان و ڕینوویس کوردی ئەڕا ناو سیستمەیل کامپیوتر و تلفون، هەروا خو جیا کردن وردتر لە دەرودراوسیەگان و دامەزراندن ئاکادمی زوان کوردی، بەرپا کردن کووڕ و کووبوونەوەیل ئەڕا خو پاراستن لەوان ترەگ و خو ناساندن وەوان ترەگ.
لە ئی ماوەی ساڵەیل گوزەشتە کەسایەتیەیلیگ وەگ ئەمیر حەسەنپووڕ و جەعفەر شەیخولئسلامی کەسانیگ بینە کە لە ناساندن زوان کوردی وە دونیای ئنگلیسی زوان کارەیلیگ کردنە. بەڕیز جەعفەر شەیخولئسلامی لە باڵاوکریاگیگ وە زوان ئنگلیسی (The Kurds- History–Religion-Language-Politics) لە نگاییگ کوومەڵایەتی و فەرهەنگی (Sociocultural) زوان کوردی وە(Macro-language) ناسنید کە خاوەن پەنج شیوەزارە. بەڕیزیان ئیجوورە نوویسید؛
Kurdish is a macro-language consisting of at least five dialect groups: Northern Kurdish (Kurmanji), Central Kurdish (Sorani), Southern Kurdish (Kirmashani/Faili/Kalhuri) Zazaki and Gorani/Hawrami.
لە کووتایی نوویسینەگە لە ڕووینکردنەوەییگ ئاماژە وەیە کردیە کە ئی قسە باوە یا گشتیەش هەس کە بارودووخ ئاڵووز زوانی کورد وە (Dialect continuum) ناسیاس. بەڵام وە پیوانەیەیل ورد زوانەوانی و زانستی تویەنرید وە شیوەییگ جدی بکەفیدە بەر چاڵش یا بەربەرەکانی کردنی ئەڕا ڕاس و دروس نەوینی.
بەڕیز شەیخولئسلامی ئوویشید (at least five dialect groups) وەلای کەمەو پەنج گروە شیوەزار دیریم. بەڵام ئەگەر وە وردی و پیوەرەیل زوانەوانی دیاری بکەیدن ئیمە چەن گروە شیوەزار دیریم، ئایا بەڕیزیان تویەنید وە شیوەییگ ڕووشن بوویشید وەلای فرەو چەنی دیریم و ناونشان گشتیان بیەید؟ مەبەستم لەی پرسیارە ئیەسە کە لیکووڵەران زوانەوانی کورد هەرما ناسین و ناسنامەییگ ڕیک و ڕاس یا وە وردی و وریایی نەناسینە لای خوەیان و نەناساندنەسەیە مەردم کورد و نەگەیاندنەسەیە مەردمەیل ترەگ.
لەی دەورە کە وە دەورەی فەرهەنگ زوانی ناسنمەی، دەورەییگە کە هەرما کار و بار فرەییگ مەنیە بکەیمەی. ئی ناڕووشنیە لە بوار زوانەو نیەیلید بنەواییگ ئەڕا فەرهەنگ پەروەردەیی یا پەروەردەییگ لەسەر زوان کوردی بنیاد بنەیمن.
باشوور کوردستان چوونکە گرفتەیل ڕیشەدار زوانی و زاراوەیی دیرید، فەرهەنگ زوانییگ ناسیاگ و خاوەن ناسنامە نەیرید و فەرهەنگ پەروەردەیی وەگ بابەتیگ بایەخدار نەویەسە بوار لیکووڵینەوەی زاناگان. هەر ئەڕا ئیە حکوومەت باشوور کوردستان ناچار بوود ئەڕا ڕیفورم پەنا وە هاوکاریەیل دەروە، وەگEMI یا (Medium Instruction English) بوەید کە بابەتەیلیگ وەگ زانست و بیرکاری (ریاضی) وە زوان ئنگلیسی بخوەنن. بەرنامە یا پرووژەی EMI تەنیا تایبەت وە باشوور کوردستان نیە، بەڵکە بەرنامەییگ لیکووڵینەوەیی پەروەردەییە کە ئنگلیسیەیل هەوڵ دەن جەهانی بکەن و بناسننەیە ئەو وڵاتەیلە کە زوان ئنگلیسی زوان یەکەمیان نیە. لەی بەرنامە پەروەردەییە زوان ئنگلیسی ئەڕا بابەتەیلیگ دانشگایی، وەگ زانست، بیرکاری (ریاضی)، جوغرافی و داروسازی وەکار چوود. هووکار گەشەی ئی بەرنامە ئیەسە کە بڕیگ زانستەیل ئەڕا نموینە وەگ داروسازی، زانستیگە کە وە زوان ئنگلیسی گەشە دریاسەپی و خوەنوانەیل هاوکاری کەید کە پەیوەندییگ قورس و قایم وەگەرد سەرچاوەگان ئی زانستە داشتووین و بهتر بتویەنن ویر و ژیریان وەکار بوەن.
ئەڕا بیشتر ورد بووین لە دەورەی فەرهەنگ زوانی، ناودارەیل ئی دەورە کەمە دوو دەسەو.
دەسەی یەکەم کەسایەتیەیلیگن کە وە بەرهەمەیل ئەدەبی(کڵاسیک) زوان کوردی پاراستنە و ئاوەدانی کردنە. وەگ، مەلای جزیری، ئەحمەد خانی، شێخ مەعروف نودهی، نالی، عەلائەدین سەججادی، هەژار موکریانی، عەبدولکەریم مودەڕس، وە ناودارەیلیگ ترەگ.
دەسەی دووم دەسەییگ بیە کە وە شیوەو ڕوحیەی ڕووژئاوایی ئەڕا ناسین یا بهتر یەسە بوویشم ئاکامیک مودڕن، کار لەسەر زوان و بابەتەیل زوانی کوردی کردنە. ئیمە زانیم کە لە دەوران سەرهەڵدان ناسیونالسیم قەڕن بیست بیە کە کەسانیگ لە بابەت زوان و فەرهەنگ کوردی کار کردنە. وەگ، جەلادەت بەدرخان، عەبدولڕەحمان زەبیحی، توفیق وەهبی، ئەمیر حەسەنپووڕ، جەماڵ نەبەز، جەعفەر شەیخولئسلامی، وە ناودارەیلیگ ترەگ.
ئی دو دەسە لە دو ژیرخان و دو خوان جیاواز ویری و پەروەردەیی ڕیشە دانانە و لق و پوو کردنە. دەسەی یەکەم لە پەروەردەییگ دینیەو پەیا و بەرپا بیە و وە بەرهەمەیل ئەدەبی خوەی دەرخستیە، وەگ ئەحمەد خانی و نوویسان مەم و زین. دەسەی دوومیش لە پەروەردەی زانستی و ئاکادمیک ڕووژئاواییەو لیکووڵینەوە لەسەر باس و بابەتەیل Linguistics)) زوانەوانی کردنە، وەگ بەڕیز ئەمیر حەسەنپووڕ، خاوەن کتاو (Nationalism and Language in Kurdistan).

ناوەیل دەسەی یەکەم

لە باس ناوەیل دەسەی یەکەم و ئەو ژیرخانەی وەلیەو هاتنە، بووت باس نوویسین قورئان بکەیم کە گاوارەی گورە بووینیان بیە. پرسیار دروس بوود کە ئایا قورئان چشتیگ وەتیە سەبارەت وە زوان و زانست زوانەوانی؟ ئایا ئسلام هاندەر و پشتگیر بیە لە بابەتی کردن زوان عەرەبی لە ناو عەرەب و زوان کوردی لە ناو مەردم کورد؟.
قورئان دوو نگا و نواڕین نسبەت وە زوان و نەتەوە بەخشیە؛
نواڕین یەکەم، قورئان عەرەب وەرجە ئسلام وە جاهلی ناو بەید یا وەسفیان کەید. وشەی (الجاهیلة) باس لە جاهلی بووین کەسایەتی(فەرهەنگ) عەرەب بیە. لە قورئان هاتیە (یا ایها الذین آمنوا لا ترفعوا صوتکم فوق النبی_ الحجرات ٢) (ولیس البر بان تاتوا البیوت من ‌ظهورها ولکن البر من اتقی واتوا البیوت من ابوابها_البقرة ١٨٩) لە ئایەت یەکەم مەردم عەرەب فیر ئەدەب کەید کە دەنگیان بەرز نەکەنەو لە بان دەنگ پەیامبەر ئسلام. لە ئایەتەگەی ترەگ فیر ئی ئەدەبەیان کەید کە وەختیگ چن ئەڕا ماڵ لە دەرگەو بچنە ناوەو و لە پشت و بان ماڵەو نەچنە ناوەو!. ئی دو ئایەتە و ئایەتەیلیگ ترەگ (هەرچەن هەر کامیان چیروک خوەیان دیرن) ئاماژەییگن کە مەردم عەرەب ئەدەب و فەرهەنگ واڵاییگ ئەڕا زندگی کردن نەیاشتنە.
وە دەرکەفتن ئسلام و بەربڵاوبووینی لە ناو عەرەب، موسوڵمانەیل تواو ئەو بونیادە فەرهەنگیەی کە عەرەب وە زوانەگەیان دروسی کردووین، وە جاهلی ناساننەسەی و وەگ بوتەگان ناو ماڵ خودا شکاننەسەی. وە لە نویەو دەس کردن وە دروس کردن فەرهەنگیگ زوانی و دویایی فەرهەنگیگ پەروەردەیی. ئەو پەروەردەی کە ئسلام پایەدانەری بی، مەبەستم قورئانە، تایبەتمەندیەیلیگ ئەڕا خوەی داشتیە، وەگ، پەروەردەی ئسلامی لە ڕستەو (جملە) ئاغاز بوود، لە پیت(حرف) و وشەو ئاغاز نیەود. (لە بەشەگان ترەگ بابەت دەس پی کردن پەروەردە وە پیت[حرف] و دەس پی کردن وە ڕستە[جملە] باس کەم) هەروەها لە فەرهەنگ زوانی و پەروەردەیی ئسلام، عەرەب و عەجەم لە ناوی بەشدار بینە. کەسایەتیەیلیگ کورد، وەگ ئبن تەیمیە و سەلاحدین ئەیوبی کەسانیگ بین کە دەسڵات داشتنە وەسەر فەرهەنگ و جوغرافیای ئسلامی. سیبویە زوانناس ئیرانی کە کتاو (الکتاب) نوویساس، وەگ یەکەم کەس ناو وەلیبەن کە وە شیوەییگ بابەتی لیکووڵینەوە لەسەر ڕیزوان(ڕیزمان) زوان عەرەبی کردیە. دیارە سیبویە وەگ موسوڵمانیگ کە عەرەبی زوان داڵگی نەویە، ئەڕا نزیگ بووین لە فەهم قورئانی ئی کتاوە وەبەر هاوردیە.
پەروەردەی مەردمی گوزەشتەی کوردی لە ناوچەیەیل کرماشان و هەورامان، لە حوجرەگان بیە و فرە لە دەرسەیل و کتاوەیل وە زوان عەرەبی بینە. کەسایەتیەیلیگ خاوەن شارەزایی زوانی لە ناویان هەڵکەفتیە کە بهتر لە عەرەب زوان عەرەبی ناسینە، وەگ ناسر سوبحانی لە کەسایەتیەیل ناوچەی هەورامان کە پەیوەندییگ فراوان وەگەرد موسوڵمانەیل هەر لە پاکستان تا تورکیە و وڵاتەیل عەرەبی دروس کردووی. ئی تیکەڵیە نەویە هووی ئیە کە فەرهەنگ عەرەبی بارنە ناو مەردم کورد، چوونکە ئاشنای فەرهەنگ جاهلی عەرەبی بینە کە لە قورئان هاتیە (حمیة الجاهیلة_ الفتح ٢٦) وە هەر ئیەش بیەسە هووی ئیە کە فرەییگ لە مەلاگان دژ وە باسەیل نژادپەرەسی و نەتەوەپەرەسی بووسن، وە دەسەییگیان وە ئستناد وە قورئان و حەق داواکاری ماف نەتەوە و خاک و زوان، بەشداری لە بزووتنە نەتەوەییەگان بکەن و دەسەییگیانیش دوویرە پەریزی بکەن لە جەریانەیل نەتەوەخوازی و بیشتر ویر و نواڕینیان لەسەر موسوڵمانەیل بیە بە بی ڕەچاو کردن ڕەنگ و زوان.
نواڕین دووم ئیە کە قورئان نەتەوەگان و زوانەگان لە نشانەگان(آیات) ناسنید و لە دیدیگ ئنسانی و جەهانی باسەیل ڕەنگ و زوان مەردمەگان کەیدەو. (و من آیاته خلق السماوات والارض واختلاف السنتکم و الوانکم ان فی ذلک لایات للعالمین_الروم ٢٢)
لە ئایەت (یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی وجعلناکم شعوبا و قبائلا لتعارفوا_ الحجرات ١٣) وە دیدیگ ئنسانی تواو ئنسانەیل وەردەنگ دەید و مەبەست لە جیاوازییەیل ئنسانی بەیدەو ئەڕا ناسین یەکترەگ[لتعارفوا]، نەگ شەڕ کردن و یەکتر کوشتن. لەیرە لە وشەیەیل - خلقنا جعلنا- خلقنا وجود هاوردن چشتیگە لە نەبووین ئەڕا بووین، وە جعلنا یەعنی ئەو چشتەی کە دروسی کردیە وە جووریگ دایناس و هیشتیەسەی وە حاڵ خوەیەو و زەمینەی ئیەش دیرید کە بگووڕدرید. تویەنید وەرگیڕان ئی ئایەتە پیرووزە ئیجوورە بوود [ئەی مەردم، ئیمە لە نیر و می هاوردیمەتانە وجود و مەردم مەردم و خیڵ خیڵ داتاننایم و هیشتیمەتانە خوەتانەو(مەبەست لە هیشتیمەتانە خوەتانەو مەردم مەردم و خیڵ خیڵ بیە) تا یەکتر بناسن.] لە مەعنا کردنیگ ترەگ، خلقنا وەگ ئیەسە کە چشتیگ وە دەس دروس بکەید و جعلنا بوودە ئیە کە وە شکڵ و شیوەییگ لە زەوی دایبنەید. وشەی جعلنا تویەنید ئی ویرە دروس بکەید کە زوانەیل مەردم و شیوەزارەیل تیرە و خیڵەگان زەمینەی گووڕدریان دیرن.
تواو مەردمەگان(شعوب) و زوانەگان، خیڵەیل (قبائل) و زاراوەگان، لە ئەوەڵ دروس بووینەو زوان و شیوەزار فرەییگ دریاسە پیان و ئی فرەییە لە دریژی تاریخ وە گووڕانەیل دینی و سیاسی وەگ خوەی نەمەنیەسەو.
قورئان وەگەرد ئیە کە باسەیل ئنسانی و جەهانی کەید، لە ئایەت (و ما ارسلنا من رسول الا بلسان قومە_ابراهیم ٤) وە لە ئایەت (لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان_ الحدید ٢٥) ئاماژە وەیە کەید کە پەیامبەرەیل وە زوان مەردمەگان ناردیە و کتاویگیش وە ئەو زوانە وەگەریان بیە.
خودا خوەی سەرچاوەی ڕەنگاڕەنگی و فرەییە و فرەیی لە خوەیە ئاغاز بیە و ڕەوش خوەی داشتیە ئەڕا پاریزگاری کردنی. بەڵام لە دریژی تاریخ موسوڵمانەگان، دەسڵاتدارەیل ڕیز لە فرەیی و ڕەنگاڕەنگی زوانی و فەرهەنگی نەگرتنە. لە ئیران لە دەورەی دەسڵاتدارەیل قاجاڕ و پەهڵەوی تا بڕەسید وە جمهورەی ئسلامی ئیران، چوونکە نە زانستنە و نە تواستنە و نە تویەنستنە ئی فرەیی و قەشەنگی سروشتە بپاریزن، کار لەسەر لابردن و تواندنەوەی زوان و زاراوەگان غەیر خوەیان کردنە.

ناوەیل دەسەی دووم

ناوەیل دەسەی دووم لە دەورەی فەرهەنگ زوانی سەر وە باس و بابەتەیل زوانەوانییگن کە لە قەڕن بیست لە وڵاتەیل ڕووژئاوایی پایەی دانریاس. زوانەوانی ڕووژئاوایی بەشیگ لە زانستە و وەگ هەر زانستیگ بوارەیل و ڕەوشەیل لیکووڵینەوەی تایبەتی خوەی دیرید، وەگ (Historical linguistics, Sociolinguistics). وە بەرخەڵاف دەسەی یەکەم کە بەرهەمەگانیان دینی_ئەدەبی بیە و (Subjective) و وە کەیف خوەیان دەس وە قەڵەم بردنە و باس ئشق لەیلی و شیرن ئەرمەنی کردنە، لیکووڵەرەیل ڕووژئاوایی وە شیوەییگ بەرپرسیارانە و (Objective) هەوڵدانە لە گەرادان و پەرەدان وە زانست ئەڕا خزمەت کردن ئنسان و کومەڵگەی ئنسانی. ئەڕا نموینە کە قورئان هاتیە (واذا مرضت فهو یشفین_الشعراء ٨٠) ئبراهیم پەیامبەر باس پەیوەندی خوەی و خودا کەید کە ئەگەر نەخوەش بی دوعا کەید و خودا خوەشیەو کەید. بەڵام لە زانست پزشکی ڕووژئاوایی باوەڕ وەی قسەیەیلە نەیرید، بەڵکە لەش ئنسان تاقی کەیدەو و لیکووڵینەوە کەید بزانید کە چووی بتویەنید دەوا و دەرمان ئەڕای بدووزیدەو. دویای ئیە کە دەرد ناسریا و دەرمان دووزریا، ئیە بوودە زانست و کەفیدە خزمەت تواو ئنسانەیل. هەرئیجوورە زانایەیل زانست زوانەوانی هەوڵ دەن کە وەگ لەش ئنسان کە پزشکەیل هەوڵ دەن بناسنەی و دەسڵات وەسەری داشتووین، ئەوانیش ئیجوورە توان زوان بناسن و لیکووڵینەوە لەسەری بکەن و ژیان بەنەپی و ئی ناسین و ژیانە تومار(رکورد)ی بکەن.
لە بەراورد کردن(مقایسە) ئەحمەد خانی و ئەمیر حەسەنپووڕ، ئەحمەد خانی کتاو نەوبەهار ئەڕا مناڵەیل نوویساس تا مناڵەیل کورد جیایی زوان کوردی و عەرەبی بزانن و بوودە هووی پاراستن زوان کوردی. هەروەها لە گیڕانەوەی خوەشەویستی مەم و زین، ئی گیڕانەوە لە دونیای کڵاسیگ باو بیە و ڕیشەییگ دینی-ئەدەبی دیرید، وەگ چیروک یوسف و زوڵەیخا لە قورئان، شیرین و فەرهاد، خسرو و شیرین، لەیلی و مەجنوون. شاعرەگان یەک لە دویای یەک کار لەسەر یەک کردنە و ئلهام بەخشینەسە یەکترەگ. ویرم چوود ئەڕا ئیە کە بوویشم شیخ مەعروف نودهی کە کتاو شعر ئەحمەدی وە کوردی ناوەندی و عەرەبی نوویساس، لە ئەحمەد خانیەو ئلهام وەرگرتوود.
ئەمیر حەسەنپووڕ لە مەهاباد لە داڵگ بیە کە ناوەند هەست و هزر کوردیە. لە تهران لە ناو فارسەیل وە فارسی خوەندن ئاکادمیگ ئاغاز کردیە و لە دانشگایەیل ڕووژئاوایی خوەندنی تواو کردیە و لە ڕی بەها و ئەرزشەگان ڕووژئاوایی نواڕیەسە مەردم و زوان کورد. حەسەنپووڕ چوونکە ویر و واوەڕەیل چەپ_ئنسانی داشتیە، وە نگاییگ ئنترناشناڵ لە باسەیل زوان و فەرهەنگ و سیاسەت نووڕاس، ئی نواڕینە بابەت لیکووڵینەوەگانی دیاری کردیە، وەگ نوویسینەگانی لەسەر زوان، ماف زوان، زوان و ڕاگەیاندنەگان، لیکووڵینەوە لەسەر ئەو گوزەشتە زوانیە کە زوان کوردی وەپیدا تیپەڕیە، ماف ژن، وە لیکووڵینەوە لەسەر جووتیارەیل (دهقانەیل) لە سەردەمیگ لە ڕووژهەڵات کوردستان، وە ناونشانەیلیگ ترەگ.

قسەی کووتایی

ئیمەی کورد هەرمای لە دەورەی فەرهەنگ زوانی و زوان پاریزیم و نەکەفتیمەسە ناو بابەت وت و ویژ فەرهەنگ پەروەردەیی.
دیارە حکوومەتەیل نەیار مەردم کورد، ئیران و ئەراق و تورکیە و سوریە، وە سەخت کردن بار ئابووری و سیاسی و ئەمنیەتی، باس و بوار زوانی وەلیمان سەخت کەن تا نەڕەسیمە بابەت فەرهەنگ پەروەردەیی. وە هەر ئیەش کاری کردیە کە گیر و گرفتاریەیل خاک و سیاسەت و دابەشبووین بوودە دەردسەر و ئاژاوە ئەڕامان و ئیتر وەداخەو فرەییەگان و ڕەنگاوڕەنگیەگان زوانی و زاراوەییمان وە تایبەتمەندییگ بەهادار و قەشەنگ نیەوینیم.

عەباس مەحەمەدی

زوان داڵگی (١١)

بگه‌رێوه‌|ئەم بابەتە 290 جار بینراوە| بینێره‌| چاپ
Facebook| My Yahoo| Twitter| google




start|copyright © 2009 kdpmedia.org|contact