. . . .


9 Jan 2018

زلزلەگەی کرماشان و ...


عەباس موحەممەدی
لە ئوردووگاکەی ڕومادی کە بیمن، من مناڵ بیم و فرە نەمەنیمەوە لەورە، بەڵام وە یاد دیرم کە سازمان ملەل لەورە فەعالیت داشت و مەردم نارد کە بچن ئەڕا خارج. مەردم فرەییگ ناونویسان و چین. وەتن وە ماڵ ئیمەش کە ناونویسی بکەیمن بەڵام باوام قەبوول نەکرد. وەت دوس دیرم بچمەو ئەڕا کوردستان لەسەر خاک و ئاو خوەمان گاوانی بکەم و ترخینە بخوەم تا بچمە وڵاتی ترەک لە غوربەت زندگی بکەم. کەس هیچ نەوەت. ماڵ و مناڵەگانی قەبوول کردن و هاتیمەوە ئەڕا ئەو خاکەی کە ئفتخار وەپی کردیمن.
وەختیکیش لە ئوردووگای بانگەڕ – ئووردووگاکەی ئیران- مورەخەسمان کردن و چیمەو ئەڕا دەشت زەهاو، چەند ماڵ لە خیڵ سەوزە هەفتەییگ قەبڵ ئەز ئیمە بچیمەو ئەوان چووبوون لەورە چادر هەڵدابووین وە خەیاڵ یە کە ئیمە لە ئەراقیم و ئەوان لەورە زندگی بکەن. مامۆوەیلم و خاڵووەیلم وەتن کە ئیوە بایەد لیرە بچن. وەتن ئیرە خاک و ڕووستای ئیمەس. خولاسە وە قسە و خواهش و ئڵتماس چین و ماڵ باوام و خاڵووەیلم وەک زەمان ئنسانەیل ئەوەڵیە لە ناو کەپر و چادر شرو وە زندگی کردن. و هەروەک زەمان قەدیم بڕیک پەز و پۆڵ هاوردن و خوەیان مەشغووڵ وە دامداری کردن. لە ساڵ ١٣٦٧ خورشیدی کە جەنگ ئیران و ئەراق تواو بووی، تا ساڵ ٧١ و ٧٢ مەنتەقە جەنگی بی و کەس ئجازەی نەیاشت بچیتە ئەورە. ئیمە کە ئەوەڵ کەسەگان بیمن چیمەو، فرە تەعەجوب کردیم، ئنگار ئەسڵەن ئنسان وەورە زندگی نەکردووی. چک و چووڵ بووی، غەیر ئەز ئاسار جەنگ ئاسار زندگی قدیم چشتیگ نەمابی. یەعنی ئی ئحساسە لام دروس بی وەک یە کە تازە ئنسان هاتیە سەر ئی خاکە. مەنزوورم یەسە کە حەتا ئەو وەختەش کە لە زەمان شا لەورە زندگی کردن، خاوەن ماڵ و ساختمان موحکەم و دروس و حسابی نەوین کە سەد دویست ساڵ مقاومەت بکەیتن. ماڵەگانیان وە خشت و دار دروس کردووین.
بدون ئینکە حکوومەت کومەکیان بکەیت، یواش یواش هەروەک زەمان شا، دوبارە هەروەوجورە لە ئاوەگەی سەرئاوزەهاو خشت بڕین و ماڵ وەپی دروس کردن. ماڵەگان فرە سەخت نەوی دروس بووت. خشت هاوردن و بدون ئینکە زەویەگە بکەنن، یەک دەس کوچک دانان و دیوار لەسەری بڵند کردن و دار وە بانی نان و تەیمانەگەی چنین و تەواو بی! دوو ئوتاق و حاڵیگ و ئاشپەزخانەییگ. ئاو بارە و دەست بشوورە. یە تەواو هونەر و معماری ئەوان بی!
ئی خانگانە کە دروس کردن، لە هەر فەسڵ ساڵ موشکڵ خوەی داشت، مەخسوسەن زمسان کە فرە وە واران و لافاو ترسان، وە تاوسانەیل لە مار و مور بن پاسار دیوارەگان ترسان. پاییزەیلیش ناچار بین خەرگ بگرن وەسەر خانگەیلیان ئەڕا یە کە سقفەکەی چکە نەکەیتن و نەڕمیت.
وەختیک من گەورەتر بیمن ئەڕام بیە سوئاڵ کە ئەڕا مەردم ئیمە ماڵەگانیان ئیجورەسە؟ ئەڕا ماڵەیلیگ گەورە و ئاوەدان دروس نەکردن؟ ئەڕا مللەت کورد کە خاوەن تاریخ گەورەییگە ئیقەرە خار و زەلیل بیە کە هونەر و معماری خاسیگ لە ناو ساخت و ساز ماڵەگانیان نیەوینریت؟ یانە سوئاڵ من بین. وەلی کەسیگ نەوی کە جواو من بەیتەوە. تا جایی کە وەلی فکر کردم و خوەم ئەڕام چشتەیلیک ڕووشنەو بیەوە.
باوام موسوڵمان بی، نەماز خوەند و ڕووزە گرت، وەلی سەرسەخت نوی. یەک ئنسان عادی و بیوەی و بیمزەڕەت بی. قسەییگ کە ئویشن مناڵ کە باییت ڕووزی خوەی تێری وەگەرد خوەی. باوای منیش یە جوورەییلیک لە زەمان حاڵ و زەمان قیامەت بی. مەنزوورەم یەسە کە ئەڕای موهم نەوی کە چە بووت و چە نیەوت لەئایەندە. فکر کرد کە دونیا ئەرزش نەیری و فانیە. فکر وەیە نەکرد کە مناڵەیل خوەی و مانڵ مناڵەیلی لە ئایەندە وە جا و مەکان گەورە نیاز دیرن. خوڵاسە فکر قەیامەت و فەنا و مردن و قەبر وە یەلا، لەولاشەو شەڕ و ئاوارەییەگان و ئقتساد خراو باعس بینە کە نەتوینن زندگی دروس بکەن و بووینە خاوەن فەرهەنگیک کە خەلاق و زندوو بووتن.
هەر ئی جوورەش بی، چەند ساڵ بەعد ئەز مەرگ باوام ئیتر ماڵەگە وە دەرد یە نەخوارد کە وەناوی زندگی بکەیت. مامۆوەلمیش کە ژن خواستووین نیاز وە ماڵ خوەیان داشتن. وەلی ماڵ دروس کردن ئەڕایان فرە سەخت بووی، نەک تەنیا ئەڕا ئەوان، ئەڕا گشت مەردم مەنتەقە ماڵ دروس کردن سەخت بی. تا ئینکە وە بەدبەختی و کارگەری لە شارەگان و کشاوەرزی لەسەر زەویەگانیان بەعد ئەز مودەت توولانییگ توانستن وەک باوام ماڵیگ دو ئوتاقی دروس بکەن کە بیشتر لە بیست سی ساڵ زیاتر دەوام نیەتیریت!.
خولاسە مامۆوەیل زندگی کردن و خوەش بین تا ڕووژیک کە زلزلە گەورەگە هات و ماڵ و موڵکیان خراو کرد و دووبارە وەک ئنسانەیل ئەوەڵیە هاتنەوە ناو چادر و کەپر یا وە قسەی خوەیان هاتنە سەر ساجەگەی عەلی.
تلفۆن ئەڕا ماموم کردم وەتم حاڵتان چووینە خاسن؟
خەنی، وەت کورە ئیمە عادەت کردیمە وەی نەگبەتیە! وەت ئیمەی کورد ئیقەرە ماڵ و زندگی وەلیمان خراو بیە ئی زلزلە ئەڕامان چشت گەورەییگ نەوی.
وەتم خو چە کەیت ئەڕا دروس کردنی ماڵ تازە؟
وەت؛ دەنگ و باس یە هەس کە سپای پاسداران تەرحیگ دیری کە ماڵەیل هەفتاد متری ئەڕا مەردم درووست بکەیت وەلی مەبلەغ کەمیک وە پوویلەگە دەیت و مەبلەغیگیش وام دەیت.
منیش وەتم ماموو شتیک بوویشم؟
وەت بوویشە ماڵەگەم. وەتم فارسەگان قسەییگ دیرن ئووشیت؛ شتر در خواب بیند پنبە دانە. گهی لپ لپ خورد گە دانە دانە.
ئەسڵ کەلام؛
لە ئنگلیس وە لە دەوران مەلەکە ڤیکتۆریا کە دەوران ئاغاز ئنقلاب سەنعەتی بی و جنب و جووش کەوتوویە ناو زندگی ڕووستایی و مەهاجرەت ئەڕا شارەگان، دەسڵات دەس کرد وە دروس کردن خانووەیلیک کە وە خانووەیل دەوران ویکتۆریا(Victorian house) ناسیاس، کە تا ئەلان یانە ئفتخار وەپی کەن، ئەڕایان مایەی سەربڵندیە کە ئیجورە تاریخیگ و مەلەکەیەییلیگ داشتن و دیرن کە خەم مللەتەگەی خوەیان خواردیە و خزمەت وەپیان کردیە.
لای خوەمانیش لە ئیران و نزام جمهوری ئسلامی کە ئفتخار وە ئنقڵاب ساڵ پەنجاوهەفت کەن کە تا ئەلان کەچوار دەهە وەلی گوزەر کەیت، حکوومەت ئاخوندی نەتوانستگە کە تاریخیگ سەربڵند ئەڕا خوەی دروست بکەیت و مەردم وەپی شاد بووت. بەڵکە بەرعەکس، فرەییگ لە پوویل و سەرمایەی مللەتەگە یا دزینەی چین ئەڕا خارج، یا خەرج حوزە علمیەگان کردن، یا کردنە تووپ و ئەسڵەحە ناردنەی ئەڕا وڵاتە عەرەبیەگان ئەڕا جەنگ.
ئنسان حەقیش بوویشیت باشە، ئیانە کارەیلیگ کردنە، حکوومەت ئیران لە زەمان ئەحمەدی نژاد چەند بەرنامە داشتنە. یەکیک لەوانە یارانە بیە. دووەم بەرنامەی خانووەیل یا مەسکەن مهر بیە.
ئیمە لەی ساڵەیلە شاهد بیمن کە بە موشکڵ تەوەڕم و گرانی یارانە جواو مەردم نەیایەسەو. خانووەیل مهریش کە دانەسەی عدەییگ خاس، لە شار سەرپوڵ شاهد بیمن کە دەر موقابڵ زلزلە هیچ موقاومەت نەیاشت وعدەییگ زیاد مردن. هەریە باعس کوڵییگ ئنتقاد بی وەلییان.
من لەیرە بایەد ئشارە وە چشتیگ بکەم کە فرە موهمە. حکوومەت ئەحمەدی نژاد کە خاوەن ئی بەرنامە مەردمیانە بی- دکتور خانەوادە و مەسکەن مهر و یارانە- ئەڕا بەرنامەگانی کوپی لە ئنگلیسەگان گرتن یا بهتر یەسە بوویشم تەقلید وەوان کردن، یەعنی ئلهام گرتن و تەقلید کردن لە دوژمنەگانیان، وەگ پەرچەمەگەیان کە هندیە، ناو نزامەگەیان کە جمهوریە ئیتر ئیدامەی داستان کە لە کورەو هاتیە. گشتمان زانیمن کە فرەییگ لە وەزیر و وزەرای کابینەگان ریاسەت جمهوری لە خارج خوەندنە و مەدرەک گرتنە.
چەند ساڵ پیش کە سەردانی شوماڵ ئیران کردم، چیم سەردان کاخەگەی ڕەزا شا کردم کە مەردم وەگ موزە سەردانی کردن. یەعنی کاخ بە تەمام مەعنا بووی. چشتەییلیک کە سەد ساڵ پیش ئەو داشت، مەردم ئیران سەد ساڵ تریش نیەتوانن دەسترەسی وەپی پەیدا بکەن. یەکیک کە لەورە کار کرد، وەت؛ ڕەزا شا فەقەت سە ڕووژ لە ساڵ هاتیا ئەڕا ئیرە ئەوەش لە تاوسان! وەت لەهەر نوقتەییگ لە ئیران کاخ و باخ داشتیە و هەر فەسڵێگ لە یەکیگیان خوەشگوزەرانی کردیە.
ئەلانیش ئیمە دوینیمن کە گووڕەگەی خومەینی چە وەلی کردنە. کردنەسەی جاییگ موقەدەس و موجەللەل کە مەردەم بچیت تەوافی بکەیت. مردگگەگانیشیان پوویل مللەت خوەیت. نەک تەنها وەورە، بەڵکە وە تمام شار و مەنتەقەیل شیعەنشین مەرقەد و ئیمامزادە دروس کەن و بە خەیاڵ خوەیان تاریخسازی کەن و ریشەی مەردم وەگەرد دین شیعە قایمتر کەن. خوبە منیش بوویشم؛ زهی خیال باطل.
لە شار سەرپوڵ زەهاو مەرقەد ئەحمەد ئبن ئسحاق کردنە جاییگ ئەڕا خەرج کردن پوویل و خەر کردن مللەت بەدبەخت و مەزڵووم

بگه‌رێوه‌|ئەم بابەتە 87 جار بینراوە| بینێره‌| چاپ
Facebook| My Yahoo| Twitter| google




start|copyright © 2009 kdpmedia.org|contact