. . . .


6 Aug 2013

کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی کورد : به‌ستێن و ئامانج و لێکه‌وته‌كان


ئاسۆ حەسەنزادە
بۆ یەكەم جار لە مێژووی كورددا، پارته سیاسی‌یه‌كانی کوردستان بە مەبەستی گەیشتن بە گوتارێكی سیاسیی هاوبەش ‌و وەكیەك‌لێكردنی ئاقاره‌کانی خه‌باتیان بە شێوه‌ی فەرمی‌ و ئاشكرا لە دەوری یەك كۆ بوونەوە.
دوای چەندین ساڵ خرانه‌به‌رنامه و چەندین جار وه‌‌دواخران، سەرەنجام نیوەڕۆی دووشەممە 22ی ژووئیەی 2013، یه‌که‌مین کۆبوونه‌وه‌ی ئامادەکردنی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد به‌سه‌رپه‌رستیی به‌ڕێز مەسعوود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و بە بەشداریی نزیكەی چل حیزب ‌و لایەنی سیاسی‌ و نیزامیی كورد له هه‌ر چوار پارچه‌ی کوردستان له سەلاحەددینی [ئوستانی] هەولێر بەڕێوەچوو.
به‌شدارانی ئه‌م کۆبوونه‌وه‌یه كە تەواوی حیزبە بەرچاوەكانی كوردیان نوێنه‌رایه‌تی دەكرد، وێڕای دەربڕینی ڕوانگەكانیان ده‌رباره‌ی بنەما ‌و ئامانجەكانی بەڕێوەچوونی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد، لەسەر هێڵە گشتی‌یەكانی بەرنامەی كاری ئەم كۆنگرەیە‌ و دیاری‌كردنی لیژنەیەكی بیست‌ویەك كەسی (لەسەر بنەمای پشكی پێوەندیدار بە هەر پارچەیەكی كوردستان ‌و بە لەبەرچاوگرتنی یەكسانیی ڕێژەیی نێوانیان) كە ئەركی بەرنامەڕێژی ‌و ئامادەكردنی كۆنگرەی لە ئەستۆ دەبێ‌، رێک که‌وتن.
پێشبینی دەكرێ‌ كۆنگرەی نەتەوەیی كورد لە ماوەی یەك مانگی داهاتوودا بە بەشداریی توێژگه‌لێکی به‌ربڵاوتری پێکهاته‌کانی نێو بزووتنەوەی كورد‌ و كۆمەڵگەی مەدەنیی كوردستان ‌و كوردەكانی ئاسیای نێوەڕاست و دیاسپۆرا بەڕێوە بچێ‌‌ و نوێنەرانی گەل‌ و كەمایەتی‌یە‌كانی دراوسێی كورد ‌و دەوڵەتانی ناوچە ‌و هێندێك لە ڕێكخراوە نێونەتەوەیی‌یەكانیش بۆ بەشداری لەم كۆنگرەیەدا بانگهێشتن بكرێن.
ئامانج لەم كۆنگرەیە، بێجگە لە هاودەنگی لەسەر بنەماكانی گوتاری سیاسیی هاوبەشی كوردەكان ‌و پرەنسیپەكانی خەباتی دێموكراتیك ‌و شوناسخوازانەیان، پێكهێنانی دامه‌زراوه‌یه‌کی رێکخراو لە شكڵی «كۆنگرەی نەتەوەیی كورد»‌دا و خستنەڕووی فۆرۆمێكی هەمیشەیی بۆ تێک‌گه‌یشتن و هاوئاهەنگیی پێویست لەم بوارەدا، ڕاگەیەندراوە.
واتای ستراتیژیكی ئەم هەنگاوە بێ‌وێنه‌یه‌ی كورده‌کان ‌و ئاکامه سیاسی‌یەكانی دەبێ‌ لە كۆنتێكستی مێژوویی خەباتی شوناسخوازانەی كورد كە هەمیشە دوو ڕەهەندی دێموكراتیك ‌و نەتەوەیی هەبووە ‌و لە‌سه‌ر دوو به‌ستێنی نێوخۆی وڵاتان و بان-سنووری (فرامرزی) چۆته پێش، لێك بدرێتەوە.
دابەشكرانی خاكی كوردستان لە دوو بڕگەی مێژوویی‌دا (لە ساڵی 1514 و دوای شەڕی یەكەمی حیهانی)‌ و جێگرتنی كوردەكان لە چوارچێوەی سیاسی‌ـ‌جوغرافیایی لانی‌كەم چوار وڵات‌دا، مەسەلەی كوردی لە هەركام لەو وڵاتانە‌دا خستۆتە ژێر كاریگەریی ڕێڕەوی مێژوویی‌ و ڕەوتی سیاسیی پێوەندیدار بەم وڵاتانە، بە چه‌شنێك كە چ لە‌ڕووی هاوكێشەی دێموگرافی ‌و راده‌ی لێک‌نزیکبوونه‌وه و تێكەڵاویی فەرهەنگی ‌و چ لە‌ڕووی جێگه و پێگەی حقووقی ‌و ڕەوشی سیاسی‌یه‌وه، بارودۆخی كوردەكان لە هەر بەشێكی كوردستان خاوەن تایبەتمەندی ‌و خه‌سڵه‌تی جیاکه‌ره‌وه‌یه.
سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، له‌ سه‌رتاسه‌ری مێژووی هاوچەرخی کورددا هەستی هاوسۆزی و هاوپێوه‌ندیی نەتەوەیی نێوان كوردەكان ڕاستی‌یەكی حاشاهەڵنەگر بووە. ئەو ئینتیما ‌و هەستی هاوپێوەندی‌یە، به‌ده‌ر لە خاڵه هاوبەشه‌کانی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی كە پەیدابوونی دیاسپۆرا‌ و پێشكەوتنی ڕاگەیەنە گشتی‌یه‌كان و ئامرازەكانی دیكەی پێوەندی و هاموشۆ دەرەتانی دەركەوتن‌ و گەشەكردنی بۆ ڕەخساندوە، لەڕەفتاری سیاسیی كوردەكانیش‌دا ڕەنگی داوەتەوە.
چ بە درێژایی سەدەی بیستەم كە شۆڕشگێرانی كورد لە پەڕاوێزی كێشەی نێوان دەوڵەتانی زاڵ به‌سه‌ر کوردستان‌دا دەرفەتی تێکه‌ڵاوی لەگەڵ یەكتریان دەست دەكەوت ‌و چ دوای كۆتایی شەڕی سارد كە ژیئۆپۆلیتیكی سەرچاوەگرتوو لە شەڕی دووهەمی كەنداو‌ و ڕەوتی ئاڵوگۆڕە سیاسی‌یەكانی نێو وڵاتانی ناوچە کۆمه‌ڵێک دەرفەتی نوێی بۆ زۆربه‌ی كوردەكان (لە عیراق، توركیە و ته‌نانه‌ت سووریە) به‌دی هێنا، حیزب و لایەنە سیاسی‌یەكانی بەشە جیاوازەكانی كوردستان سەرەڕای ناكۆكی‌یە كاتی‌یەكانیان، بەردەوام لەگەڵ یەكتر لە پێوەندی و ئاڵوگۆڕی بیروڕا و ته‌نانه‌ت هه‌ماهه‌نگی و هاوکاری‌دا بوون.
جیا له هێندێک نموونه‌ی زه‌قی مێژووییش وەك بەشداریی چالاكانەی كوردەكانی عیراق لە كۆماری كوردستان و لە پەڕاوێزی بەرگریی خەڵكی كوردستان له‌دوای شۆڕشی ئێران‌دا، مێژووی كورد چ لە‌سه‌ر ئاستی گشتیی خەڵك ‌و چ لەسەر ئاستی لایەن ‌و بژاردە سیاسی‌یەكان، ته‌ژی لەو حاڵه‌تانه‌یه كە دەری دەخەن كوردەكان هه‌م به هۆكاری شوناسی و هه‌م به هۆکاری تاکتیکی هەرگیز لە بەرامبەر بارودۆخ ‌و چارەنووسی یەكتردا بێ‌خه‌م نه‌بوون. دیارە ڕابردووی كار ‌و كاردانەوە‌ و شوێندانەریی نێوان كوردەكان، حاڵه‌تی تێك‌ئاڵقان ‌و ناتەباییشی تێدا بووە‌ و ئەو پێوەندی‌یە ئاڵۆزانەكە كوردەكان لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست‌دا تێی كەوتوون، لە زۆر قۆناغ‌دا هێندێك گرژیی ناوخۆییشی بۆ ئه‌وان لێ‌که‌وتۆته‌وه.
بۆ ڕووبەڕووبونەوە لەگەڵ دووركەوتنەوە و لێك‌تەكینەوەی سەرچاوەگرتوو لە ناته‌بایی‌یه‌ جەوهەری‌یەكانی مەسەلەی كورد، لە قۆناغە جیاوازەكان‌دا هەوڵ بۆ لێک‌نزیک‌کردنه‌وه و به‌یه‌ک‌گه‌یاندنی ڕوانگە‌ و بۆچوونی كوردەكان دراوە. بۆ نموونە لە دەیەی پەنجای زایینی بەم‌لاوە خوێندكاران‌ و ڕووناکبیرانی كورد هێندێک کۆڕ و کۆمه‌ڵه‌یان بە مەبەستی په‌ره‌پێدانی هاوفكری و تێک‌گه‌یشتنی نێوان چالاكانی بەشە جیاوازەكانی كوردستان پێك هێنا؛ له حه‌فتاکان و هه‌شتاکانی زایینی‌دا هێندێك هه‌وڵ بۆ سیستماتیک‌کردنی هاوفکری و هه‌ماهه‌نگی‌یه‌کان هه‌م له‌نێوان کورده‌کانی عیراق و تورکیه و هه‌م له‌نێوان کورده‌کانی ئێران و عیراق‌دا دران؛ دوای كۆتایی‌هاتنی شەڕی ساردیش هێندێك كۆڕ‌به‌ندیی کوردی لەژێر ناوی كۆنگرەی نەتەوەیی لە ئورووپا‌ و ئەمریكا دامەزران.
هەموو ئەم ده‌ست‌پێشخه‌ری‌یانه بەهۆی بارودۆخی زاڵ بەسەر كوردستان‌دا، ناكۆكی‌یەكانی نێوان حیزبە سەرەكی‌یەكانی كوردستان، بەستراوەیی ئیدئۆلۆژیك یان هێژێمۆنی‌خوازیی هێندێك لایەن كە له هەوڵی دەستێوەردان‌ و پەرەپێدانی نفووزی خۆیان لە پارچه‌کانی دیكەی كوردستان‌دا بوون، نه‌یان‌توانی لە كۆكردنەوەی هەموو لایەنەكانی بزووتنەوەی كورد ‌و پێك‌هێنانی یەكگرتنی ڕاستەقینە ‌و هەمەلایەنەدا سه‌رکه‌وتوو بن.
دوای ڕووخانی ڕێژیمی سەددام حوسێن، چ لەباری عه‌ینی ‌و جوغرافیایی ‌و چ لەباری زەینی و سیاسی‌یه‌وه، بەستێنی باشتر بۆ گفتوگۆی نێوخۆیی كوردەكان ره‌خسا. بە فەرمی ناسرانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە قانوونی بنەڕەتیی نوێی عێراق‌دا و ئەو پێشكەوتنانەی كە ئەم حكوومەتە لە بواری پێوەندی‌یە دەرەكی‌یەكان‌ و بنیاتنانەوەدا بەدەستی هێنان لەلایەك و، لەلایەكی دیكەشەوە دابەزینی بەرچاوی كێشە ‌و ململانێ‌ سیاسی‌یەكانی نێوان كوردەكان‌ و هاوچەشن‌بوونی ڕێژەیی ستراتیژیی و شێوازەكانی خەباتیان، لە سەرووی ئەو هۆكارانەن كە لە پێكهێنانی ئەم بوارە گونجاوەدا دەوریان هەبوو.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش‌دا، هۆكارگەلێكی وەك کێشه‌كانی نێوان حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ حكوومەتی نوری مالیكی لەم چەند ساڵەی دوایی‌دا، ناكۆكی‌یەكانی نێوان حكوومەتی هەرێم و ئۆپۆزیسیون لە باشووی کوردستان، و ئەو نائارامی‌یانه‌ی بە هۆی بوونی هێزەكانی پ.ك.ك لە سنوورە هاوبەشەكانی هەرێم لەگەڵ ئێران و توركیە جارناجار سەریان هەڵ‌دەدا، بەڕێوەچوونی كۆنفڕانسی نەتەوەیی كوردیان وەدرەنگ دەخست.
هه‌ر به‌م چه‌شنه، وا دێتە بەرچاو دەست‌پێكردنەوەی گفتوگۆی نێوان هەولێر و بەغدا لە‌‌سه‌ر ئاستی بەرپرسانی پله‌ یه‌كی هەردوولا بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی نێوانیان، دەست‌ێكردنی گفتوگۆكانی ئاشتیی نێوان حكوومەتی توركیه و كوردەكان، و ڕێك‌كەوتنی به‌کرده‌وه و نه‌نووسراوی حیزبە‌کانی دەسەڵات و لایه‌نه‌کانی ئۆپۆزیسیۆنی هەرێمی كوردستان بۆ جیاكردنەوەی مەسەلە نەتەوەیی‌یە گەورەكان له ناكۆكی‌یە سیاسی‌یەكانی پێوەندیدار بە بەڕێوەبردنی هەرێم، بەڕێوەچوونی ئەم كۆنفڕانسەیان ئاسان كردۆته‌وه.
هەروەك گوترا هه‌وێن و هانده‌ری بەڕێوەبردنی كۆنفڕانسی نەتەوەیی و پێكهێنانی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد لەو باوەڕەوە سەرچاوە دەگرێ‌ که ئەگەرچی كوردەكان بۆ بەدەست‌هێنانی مافەكانیان لە چوارچێوەی دەوڵەتانی زاڵ بەسەر كوردستان‌دا خەبات دەكەن و كێشەی كورد لە هەریەك لەم وڵاتانە هەندێك تایبەتمەندیی هەن كە دەبێ‌ لەبەرچاو بگیرێن، یەكبوونی جەوهەریی كێشەی كورد لە ته‌واوه‌تی خۆی‌دا پێویسته كوردەكان بێنێتە سەر ئەو باوەڕە كە بۆ هەرچی باشتر تاودان و هه‌نگاونان به‌ره‌و ئامانجەكانیان له گوتار و كردەوەدا پێکه‌وه هاوئاهەنگی بکه‌ن.
ره‌نگه بتوانین باشترین بەڵگەی ئەم بۆچوونە له ده‌سپێک و کۆتایی وتەكانی به‌ڕێز مەسعود بارزانی لە دانیشتنه‌که‌ی هەولێردا ببینین كە لەحاڵێك‌دا ئاڵای عێراق لە هۆڵی كۆبوونەوەكە هەبوو، لەلایەن دوو ڕێبەری دیكەی كوردیشه‌وه ـ که یەكێكیان (به‌ڕێز جەلال تاڵەبانی) سەرۆك كۆماری عێراق و ئەوی دیکه‌ (به‌ڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلان) زیندانیی ده‌وڵه‌تی توركیه‌یە ـ بەخێرهاتنی میوانەكانی كرد. ئاشكراتر لەوەش بارزانی لە كۆتایی قسەكانی‌دا چاك‌بوونەوەی تاڵەبانی و ئازادبوونی ئۆجەلانی بە ئاوات خواست بۆ ئەوەی «پێكەوە خەبات بۆ مافەكانی نەتەوەی كورد درێژە پێ‌بدەن».
كۆنگرەی نەتەوەیی كورد لێك‌حاڵی‌بوون و رێککه‌وتن لە گوتار و كردەوە‌دا لە دوو تەوەری پێوەندی‌یە نێوخۆیی‌یەكانی كورد، و هەڵسوكەوتیان لەگەڵ دەوڵەتانی زاڵ بەسەر كوردستان و كۆڕ و كۆمەڵە بیانی‌یەكان‌دا تاوتوێ‌ دەكا.
لەبواری پێوەندی‌یە نێوخۆیی‌یەكانی بزووتنه‌وه‌ی کورددا، كۆنگرەی نەتەوەیی وێڕای جێكردنەوەی بابەتگەلێك لەبواری په‌ره‌پێدانی شوناسی فەرهەنگیی هاوبەشی كوردەكان لە خشتەی كاری خۆی‌دا، لە بیاڤی سیاسی‌دا ئه‌رکی کریستاڵیزه‌کردنی پێویستیی یەكخستنی ڕوانگه‌کان و هاوهه‌نگاویی کوردی به‌شه‌ جیاجیاکانی کوردستان بۆ ئامانجه هاوبه‌شه‌كان و هه‌ر له‌و کاته‌دا ڕێزگرتن له بەرژەوەندی‌یەكانی یەكتری له ئه‌ستۆ ده‌بێ.
بە سەرنجدان بە‌و راستی‌یه که ریتم و راده‌ی گه‌یشتنی کوردی هه‌موو پارچه‌کانی کوردستان بە ماف و ئازادی‌یەكانیان وه‌ك‌یه‌ك نیه و ته‌نانه‌ت پارچه‌‌ی کوردستان هه‌یه که ناچار بووه له‌پێناوی پاراستنی ده‌سکه‌وته‌کانی پارچه‌یه‌کی دیکه‌ی کوردستان‌دا به‌شێکی به‌رچاو له پۆتانسیه‌لی خه‌باتی خۆی بخه‌وێنێ، ئەم بابەتە ده‌توانێ یه‌کێک له گرێ‌پووچکه هه‌ره گه‌وره‌کانی ئه‌م کۆنگره‌یه‌ بێ.
هه‌ر چۆنێک بێ، بابه‌تێکی له‌م چه‌شنه زیندووکه‌ره‌وه‌ی بیرەوەریی مێژوویی و ئەزموونی ڕابردووی كوردەكانیشە. ساڵی 1946یش خەباتگێڕانی كوردی ئێران، عێراق و توركیە لە كوێستانی داڵانپەڕ كە خاڵی به‌یه‌کگه‌یشتنی سنوورەكانی نێوان ئه‌م سێ‌ وڵاتە‌یه، سوێندیان خواردبوو كە هه‌میشه له خه‌باتی خۆیان‌دا به‌رژه‌وه‌ندی‌یه‌کانی یه‌كتر بپارێزن و ئامانجه هاوبه‌شه‌کانیان له‌به‌رچاو بێ.
ڕادەی سەركەوتنی كۆنگرە لەم بوارەدا بە چلۆنایەتی و نێوەرۆكی ئەو تێک‌گەیشتن و رێک‌که‌وتنەوه‌ دەبەسترێتەوە كە ئەندامەكانی لەپێوەندی لەگەڵ ئامانجەكانی خەباتی نه‌ته‌وه‌ی كورد و شێوازەكانی بەرەوپێش‌بردنی ئەم خەباتە‌دا بەدەستی دێنن.
له‌ڕووی سیاسی‌یه‌وه، خودی پێكهێنانی دامەزراوەیەكی هاوبەش بۆ ئه‌و نه‌ته‌وه و گه‌ل و که‌مایه‌تی‌یانه‌ی بەهۆی ئاڵوگۆڕی سیاسی و سنوورە نێودەوڵەتی‌یەكانه‌وه‌ په‌رش‌وبڵاو بوون، مه‌رج نیه به‌مانای نیاز و به‌رنامه‌ی سەربەخۆیی‌خوازانە بێ. لە جیهان‌دا زۆر نموونه‌ی هاوشێوەی ئەو كۆنگرەیه‌ی كە كوردەكان بەنیازن بیگرن، وه‌به‌ر چاو دەكەون‌. ئەگەر لەلایەك، بۆ نموونە كۆنگرەی جیهانیی یه‌هوودی هەر لە سەرەتاوە بە مەبەستی پێكهێنانی قەوارەیەكی سەربەخۆ دامەزرا، لەلایەكی دیكەوە دامەزراوەگەلێكی وەك كۆنگرەی جیهانیی ئامازیغ، شووڕای سامی‌یەكانی باكوور و پەرلەمانی خۆجێییەكانی ئەمریكا وەدوای ئامانجێكی وا دیاریكراوی سیاسی ناكەون و كار و كردەوەكانیان تەنیا لەپێناو پێكهێنانی هاوهەنگاوی بەمەبەستی ڕاكێشانی سەرنجی كۆڕوكۆمەڵە نێودەوڵەتی‌یەكان و بردنەسەری جێگە و پێگه‌ی حقووقی و كۆمەڵایەتیی ئەندامەكانیان لە چوارچێوەی هەر یەك لە وڵاتە پێوەندیدارەكانیان‌دا ده‌به‌نه پێش.
لەگەڵ ئەوەدا که نابێ‌ ویست و ئاواتی سەربەخۆیی لەلای بژاردەكانی كورد نادیده‌ بگیرێ و مافی دیاری‌كردنی چارەنووسیش لە سەرەوەی بنەماكانی گوتاری شوناس‌خوازانه‌ی زۆربەی زۆری حیزبە كوردی‌یەكان‌دایە، بەپێی ستراتیژیی فەرمیی حیزبە سەرەكی‌یەكانی كوردستان ده‌رباره‌ی چارەسەركردنی مەسەلەی كورد بەبێ‌ خستنەژێرپرسیاری ته‌واوه‌تیی ئه‌رزیی ده‌وڵه‌تانی مه‌وجوود، پێشبینی ناكرێ‌ كە كۆنگرەی نەتەوەیی لەپێناو چوونەدەری بزووتنەوەی كورد لە خولگەی سیاسیی هەنووكەیی هەنگاوێکی وه‌ها هەڵێنێتەوە.
بەجێگەی ئەوە شیمانه ده‌کرێ كۆنگرە بە مۆدێلسازی‌یه‌كی ڕێژەیی و هه‌وێن‌وەرگرتن لە ئەزموونی باشووری کوردستان، بە راشکاوی‌یه‌کی زۆرتره‌وه پێداگری لەسەر پێویستیی بەفەرمی‌ناسینی شوناسی كوردەكان ‌و دانانی مێکانیزمه‌‌کانی گه‌ره‌نتی‌کردنی بەشداریی سیاسی لە ناوەنددا ‌و خۆبه‌ڕێوه‌بردن لە ناوچەی خۆیان (بەتایبەت لە چوارچێوەی فیدڕالیزم‌دا) بكا.
لەپێوەندی لەگەڵ شێوازەکانی خەبات‌دا، بارزانی لەحاڵێك‌دا كە یەكێك لە نوێنەرانی قەندیل(بارەگای سەرەكیی هێزە چەكدارەكانی پ.ك.ك) لە تەنیشتی دانیشتبوو، وێڕای جەخت‌كردنەوە لەسەر ئەم خاڵە كە مەوجوودییەتی كورد لەڕێگەی زەبروزەنگ ‌و سەركوته‌وه لەنێو ناچێ‌، ڕای‌گەیاند باشترین چەكی دەستی كوردەكانیش لە سەردەمی ئێستادا گفتوگۆ ‌و ڕێکاری سیاسی و دێموكراتیكە.
بە سەرنجدان بە هاوشێوەنەبوونی بارودۆخی خەباتی كوردەكان لە هه‌موو وڵاتانی ناوچه‌دا و بەردەوامیی داخرانی سیاسی و سه‌رکوتی دووچه‌ندانی کورده‌کان له هێندێک له‌م وڵاتانه‌دا، هێندێك لایەن، لەگەڵ ئەوەدا که له سه‌رده‌می ئێستادا دەست‌پێكردنەوەی خەباتی چەكداری لە بەرنامەیان‌دا نیە، بەڵام پێیان وایە كە شێوازی خەبات تا ڕادەیەكی زۆر لایەنی بەرامبەر (ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی) دیاریی ده‌کا و لە نەبوونی بەستێنی پێویست بۆ چالاكیی سیاسی و دێموكراتیك‌دا، ناکرێ‌ شێوازەكانی شۆڕشگێڕانه‌ی خه‌بات بە شێوەیەكی ڕەها ڕەت بكرێنەوە.
تا ئەو جێگەیەی پێوەندیی بە تەعامولی كوردەكان لەگەڵ دەوڵەتانی ناوچه و دنیای ده‌ره‌وه هەیە، هەروەك لە دانیشتنی ئامادەکاری بۆ كۆنگرەی نەتەوەیی كورددا ڕاگەیەندراوە، مەبەست لە به‌ستنی ئه‌م کۆنگره‌یه «دوژمنایەتی لەگەڵ هیچ دەوڵەت ‌و نەتەوەیەكی دەوروبەر نیە‌« و كوردەكان بەم كارە‌یان ده‌یانه‌وێ ئەو پەیامە ه‌ە گوێی گه‌لانی عەرەب و تورك ‌و فارس هەڵێنن كە «دەیانەوێ‌ وەك هاوبەشێكی یه‌کسان لەگەڵ ئەوان لە ئاشتی و ئارامی‌دا بژین و ببنه فاکته‌ری پێشكەوتن و جێگیربوونی دێموكراسی لە ناوچە‌دا».
بەرپرسانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان ده‌مێک بوو نیازی بەڕێوه‌بردنی كۆنگرەی نەتەوەیی كوردیان لەگەڵ حكوومەتی فیدڕاڵی عێراق و دەوڵەتانی ئێران و توركیە هێنابووە گۆڕێ‌ و تەنانەت قسە لەسەر بانگهێشتنی ئەم حكوومەتانەش بۆ ئه‌و کۆنگره‌یه دەكرێ‌. بەڵام بەهۆی تێبینی و دوودڵی‌یه‌کانی پێوەندیدار بە مانای سه‌مبولیك و ئاکامه سیاسی‌یەكانی بەشداریی ئەم حكوومەتانە لە رووداوێکی مێژوویی وه‌هادا، تا ئێستا لەبارەی جۆری مامەڵە‌ی ئه‌و حکوومه‌تانه لەگەڵ ئەم كۆنفڕانسە و ئاستی بەشداریی شیمانەیی ئەوان، زانیاری‌یه‌ک له‌به‌ر ده‌ست‌دا نیە.
لەگەڵ هەبوونی خۆپارێزی ‌و دڕدۆنگیی باو لە پێوەندی‌یەكانی نێوان حكوومەتی هەرێم و دەوڵەتانی دراوسێ‌دا -جیا لە حكوومەتی بەشار ئەسەد كە ئێستا لە بازنەی كاریگەری‌یەكانی پێوەندیدار بە هەرێمی كوردستانی عێراق چۆتە دەر و هه‌روه‌ها حكوومەتی عیراقیش كە لەگەڵ ناڕازی‌بوونی لە ڕوانگە و ئاراستە كوردستانی‌یەكانی حكوومەتی هەرێم، لەباری زەینی‌یه‌وه تا ڕادەیەك له‌گه‌ڵی راهاتوه-، وا نایەتە بەرچاو كە هیچ‌یەك لە دەوڵەتانی توركیە و ئێرانیش دژایەتی‌یەكی ئەوتۆیان لەگەڵ بەڕێوەچوونی ئەم كۆنگرەیە لەخۆیان نیشان دابێ‌.
دیارە ئەنگیزە و چاوەڕوانیی ئەم دوو حكومەتە لە ڕووبەڕووبوونەوە‌یان لەگەڵ ئەم بابەتە‌دا تەواو جیاوازە: ئەگەر لەلایەك حكوومەتی توركیە بەهۆی پێوەندی و ئاڵوگۆڕی قه‌به‌ی ئابووری و بازرگانی لەگەڵ هەرێمی كوردستان ‌و له‌وه‌ش زیاتر ڕۆڵی چالاكی حکوومه‌تی هەرێم لە پڕۆسەی ئاشتی لە توركیە‌، دەتوانێ‌ چاوەڕوانیی زۆر روونی له دەرەنجامەكانی ئەو كۆنفڕانسە هه‌بێ‌، لەلایەكی دیكەوە هەڵوێستی كۆماری ئیسلامی، هه‌رنه‌بێ لە سەرەتای كاردا، وێ‌ده‌چێ زۆرتر له ملدان بۆ واقعییەتی حاشاهەڵنەگری كوردستانی عێراقه‌وه سه‌رچاوه بگرێ و جارێ له مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ به‌سترانی ئه‌م کۆنگره‌یه‌دا چالاکانه نه‌پڕژاوه‌ته سه‌ر وەشوێن‌كەوتنی ئامانجگەلێكی دیاریکراو.
لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، هەر لە ئێستاوە هێندێك لە خاوەن‌ڕایان و چالاكە سیاسی‌یەكانی كورد پێ لەسەر ئەوە داده‌گرن كە كۆنگرەی نەتەوەیی كورد دەبێ ئامانجگه‌لێک بۆخۆی دیاری بکا و بابه‌تگه‌لێک لە ئەولەوییەتی کاری خۆی‌دا دابنێ‌ كە له‌پێش‌دا هەڵقوڵاوی پێویستی و داخوازیی خودی كوردەكان بێ. لەلایەكی دیكەوە، لەگەڵ ئەوەدا که ڕەسمیەت‌به‌خشین بە گفتوگۆی ئاشکرای نێوان كوردەكان بێگومان دەتوانێ‌ بۆ متمانه‌سازی لە ئاستە جیاوازەكان‌دا (چ لە‌نێوان كورده‌کان خۆیان‌دا و چ له‌گه‌ڵ غه‌یری کورده‌کان) بەسوود بێ‌، بەڵام لەباری میتۆدی‌یەوە نابێ كۆنگرەی نەتەوەیی كورد و كۆنفڕانسی نێونەتەوەیی مەسەلەی كورد تێکه‌ڵ بکرێن. كوردەكان كاتێك لە مامه‌ڵه له‌گەڵ دەوڵەتانی ناوچە و كۆڕوکۆمەڵە نێونەتەوەیی‌یەكان‌دا سەركەوتووتر دەبن كە ‌پێشان له‌نێو خۆیان‌دا له‌باره‌ی ئامانج و ئاقاری خەباتیانه‌وه‌ بە ڕێك‌كەوتنێكی كارا گەیشتبن.
لە پەنا ئەو شوێنه‌وارانه‌ی پێكهێنانی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد لەسەر لاپەڕەی پێوەندی‌یەكانی نێوان كورد و حكوومەتەكانی ناوچە‌ی دەبێ‌، پێویسته ده‌نگدانه‌وه‌ی مێدیایی و واتای حقووقیی كارێكی وه‌ها لە ئاستی نێونەتەوەییش‌دا ئاوڕی لێ‌بدرێته‌وه و بایه‌خی پێ‌بدرێ. بارودۆخی سیاسیی ناوچە و هەڵسوكەوتی ژیرانه‌ی كوردەكان لە داهاتوودا دەری‌دەخا که كۆنگرەی نەتەوەیی كورد تا چ ڕاده‌یه‌ک دەتوانێ‌ له راکێشانی سەرنجی كۆمەڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی و فراوانکردنه‌وه‌ی بازنەی تەگبیر و ڕاوێژكاری بۆ چارەسەری پرسی کورد به‌تایبه‌تی و کێشه‌ی پێکه‌وه‌ژیانی گه‌لان له ناوچه‌دا به‌گشتی سه‌رکه‌وتوو بێ.

له‌ ژماره‌ ٦١٣ ی رۆژنامه‌ی "کوردستان"دا بڵاو بۆته‌وه‌.

بگه‌رێوه‌|ئەم بابەتە 646 جار بینراوە| بینێره‌| چاپ
Facebook| My Yahoo| Twitter| google




start|copyright © 2009 kdpmedia.org|contact