. . . .


6 Aug 2013

پرۆتۆکۆلی نەتەوەیی (لە پەڕاوێزی پڕۆژەی پرۆتۆکۆڵی نەتەوەیی بەڕێز ?


ئاگری باڵەکی
نەتەوە بەو دەستە خەڵکە دەگوترێ کە کۆمەڵێک بنەمای سەرەکی پێکیانه‌وه‌ دەبەستێتەوە، وەک: زمان، خاک و مێژوو. کوردیش وەک هەر نەتەوەیەک لە سەر ئەم تۆپی زەوی‌یە خاوەنی زمان و خاک و مێژووی خۆیەتی. ئەوە کە کورد نەی‌توانیوە وەک نەتەوەیەکی یەک‌پارچه‌ وڵاتی خۆی هەبێ دەگەڕێتەوە بۆ زۆر هۆکار و لێکدانەوەی تایبەت بەخۆی دەوێ، بەڵام یەکێک لە گرنگترین هۆکارەکان ئەوە بوو ئەو رێکخراو و پێکهاتانەی کە ڕێبەرایەتیی نەتەوەی کوردیان لە هەر بەشێکی کوردستان کردوە بەرژەوەندیی رێکخراوەیی و تایبەتی‌یان لە پێش بەرژەوەندیی گشتی و نەتەوەیی داناوە. زۆر کەمن ئەو لایەنانەی لە مێژووی خه‌باتی رزگاری‌خوازانه‌ی کورد‌دا بەرژەوەندیی نەتەوەیی‌یان بەلاوە گرنگتر بووە تا بەرژەوەندیی رێکخراوەیی خۆیان. هۆکاری ئەوەکە ئێمەی کورد تاکوو ئێستا نەمان‌توانیوە بەرژەوەندیی نەتەوەیی خۆمان پێش حیزبایەتی بخەین، ئەوە بووە کە ئێمە بەگشتی هەتا ئێستاش لە مانای حیزبایەتی یان کاری ڕێکخراوەیی تێ‌نەگەیشتووین. دەکرێ لە مانایەکی سادەدا بڵێین کە حیزب ئامرازە تا ئامانج، دەبێ حیزبایەتی وەک ئامراز بەکار بهێنرێ بۆ گەیشتن بە ئامانجە سەرەکی‌یەکانی نەتەوەیەک.
ئێستا لە کوردستان‌دا ئێمە خاوەنی سەدان حیزب و رێکخراوەین کە هەر یەکێکیان مێتۆد و بیرکردنەوە و شێوەی خەبات و هەروەها مەیدانی خەباتیشیان جیاوازە. لە هەموو پارچەکانی کوردستان‌دا حیزب و رێکخراومان هەن کە لە ڕاستی ڕاستەوە بۆ چەپی چەپ خەبات دەکەن، هەر یەک لەو حیزب و ڕێکخراوانەش خاوەنی پێگە و جەماوەری خۆیانن و هەرکامیشیان بۆ بردنەپێشی بیروباوەڕی خۆی هەوڵ دەدا، کە ئەوە ئەمرێکی ئاسایی‌یە و جێگای ڕەخنە نیە، بەڵام لەو شوێنە‌دا دەکەوێتە خانەی ڕەخنەوە کە حیزبێک بۆ بردنەسەری ڕادەی جەماوەری خۆی دەست دەبا بۆ خراپکردنی ڕووکاری حیزبێکی‌ت دیکه‌ لە نێو کۆمەڵگە‌دا، کە بەداخەوە ئەوە لەنێو ئێمەی کورددا خەریکە دەبێتە باو و عادەتی ڕۆژانەمان. ئەمانە لە جێگای خۆی بەڵام کاتێک کە ڕکابەری زۆر توند دەبێ بەداخەوە هێندێک لە حیزبە کوردی‌یەکان نەک ڕێز بۆ سنوورەکانی نێوان ڕێکخراوەکان دانانێن بەڵکوو سنوورە نەتەوەیی‌یەکانیش دەبەزێنن و بەم جۆرە بەرژەوەندی‌یە باڵاکانی نەتەوەیەک دەکەوێتە بەر هێرشی نێوخۆیی. کاتێکیش کە سنووری بەرژەوەندی‌یەکانی نەتەوەیی لە نێوخۆ بەرەو کزی ڕۆیشت زۆر بە ئاسانی لە لایەن هێزەکانی دەره‌وەی کوردستان دەستدرێژی دەکرێتە سەر بەرژەوەندیی نەتەوەیی و ئەوکات هیچ بەربەستێکی بەهێز نابێ کە ئەم هێرشانە به‌رپه‌رچ بداته‌وه‌.
ماوەی سالێک لەومەوپێش بەرێز خالید عەزیزی سکرتێری حیزبی دێموکراتی کوردستان لە چەندین کۆبوونەوەی جیاجیادا باسی لە پرۆژەیەکی نوێ کرد، ئەویش پێکهێنانی پرۆتۆکۆڵی نەتەوەیی (قەراردادی نەتەوەیی) بوو. بە باوەری کاک خالید عەزیزی دەبێ کۆنتراکتێکی نەتەوەیی لە نێوان هێزەکانی کوردستان‌دا هەبێ بۆئەوەی بەرژەوەندی‌یە باڵاکانی نەتەوەی کورد بپارێزن. بەرێز عەزیزی لە یادی ٦٦ ساڵەی کۆماری کوردستان (٢٠١٢) دا کە لە هەولێر گیرا، لە وتەیەکی کورت‌دا ئەم باسەی هێنایە گۆڕێ و گوتی: «دیارده‌یه‌کی به‌ هێزی کۆماری کوردستان که‌ ڕه‌نگه‌ ئێستا به‌ ته‌واوی سه‌نه‌دییه‌تی پێ‌نه‌درابێ، به‌ڵام له‌ هه‌موو ئاماژه‌کانی مێژوویی و سیاسی و ئاوڕدانه‌وه‌ ئیشاره‌ی پێ‌ده‌کرێ و‌ ناکرێ ئینکاری بکه‌ین، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ کۆنتراکتێکی نه‌ته‌وه‌یی (قەراردادێکی نەتەوەیی)، له‌ لایه‌ن کۆماری کوردستان دامه‌زرا. ئه‌و قه‌رارداده‌ نه‌ته‌وه‌یی‌یه‌ ٦٧ ساڵ دوای کۆماری کوردستان ئێستاش له‌ نێو هه‌موو چین و توێژێکی نه‌ته‌وه‌ی کورد له‌ هه‌موو ماڵه‌کان، له‌ هه‌موو مه‌یدانێکی سیاسی‌دا ناکرێ حاشای لێ بکرێ و ڕۆژ به‌ ڕۆژ نەهادینه‌ ده‌بێ و ده‌بێ به‌ فه‌رهه‌نگ. ئەوانیش «ئاڵای کوردستان، مێژووی کوردستان و هه‌روه‌ها له‌ ته‌نیشت ئه‌وانه‌دا سروودی نه‌ته‌وه‌یی «ئه‌ی ره‌قیب»ە.
له‌ هه‌موو دنیا‌دا نه‌ته‌وه‌کان به‌ ڕابردوویان پێناسه‌ ده‌کرێن. ڕابردووی ئێمه‌ش ئاڵای کوردستان، مێژووی هه‌موو چالاکی و تێکۆشانی نه‌ته‌وه‌ی کورد و‌ سروودی نه‌ته‌وەیی ئه‌ی ره‌قیبه‌ و‌ ئه‌وه‌یه‌ ده‌ست بداته‌ ده‌ستی یه‌ک و ٦٧ ساڵ دوای دامه‌زرانی کۆماری کوردستان، له‌ سه‌رده‌مێک‌دا که‌ ئاڵوگۆڕه‌کان له‌ دنیادا له‌ حاڵی په‌رەئه‌ستاندندان ده‌توانێ سیاسه‌ت‌گوزاری‌یه‌کی باش بۆ داهاتوو بکا. بۆیه‌ ئه‌و کۆنتراکته‌ نه‌ته‌وەیی‌‌یه‌ که‌ پێشه‌وا قازی محه‌ممه‌د به‌ به‌شداریی بارزانی نه‌مر‌ و هه‌موو لایه‌ک هێنایانه‌‌‌ گۆڕێ ده‌بێ ئێمه‌ تێ‌بکۆشین له‌ کۆمه‌ڵگای کورد‌دا بێ ته‌عاورف نه‌هادینه‌ی بکه‌ین و بیکه‌ین به‌ شانازیی نه‌ته‌وه‌یی؛ شانازی‌کردن به‌ ئاڵا و سروودی نه‌ته‌وەیی و به‌ مێژووی نەتەوەکەمان.
هەروەها بەرێز خالید عەزیزی لە دیمانەیەک لەگەڵ کوردستان تیڤی‌دا ستراتێژیی نەتەوەیی کورد لە چەند خاڵ‌دا کۆ دەکاتەوەو دەڵێ: « یەکەم بۆ ئەوەی وەک نەتەوەیەک‌و لە درێژەی خۆی‌دا کیان‌و دەوڵەتی خۆت هەبێ‌و دەبێ وەک نەتەوەیەک بەمانای سیاسی، ئەو یەکگرتوویی‌یەی لەنێوخۆی‌دا هەبێ». دووهەم: « گرفتێکی کورد لە ڕابردوودا هه‌بووه‌و ئێستاش هەیەتی، ئەوەیە کە ئەو یەکگرتوویی‌یە سیاسی‌یە زۆر بەهێز نیەو لە شەقامی کوردیش‌دا لەبەر بوونی چەند زاراوەیی لە زمانی کوردی‌دا، لەبەر ئەوەی کە کورد لە هیچکام لە پارچەکان‌دا مەجالی ئەوەی نەبووە بە ئازادی لەباری سیاسی‌یەوە خۆی وەک نەتەوەیەک پەروەردە بکا، لە ئاکام‌دا ئەوەش بۆتە گرفتێک کە جاری وایە گوتاری کوردی تەنانەت لە پارچەیەکیش‌دا زۆر بەهێز نەبێ، کێشەی نێوان حیزبەکان هەبێ، کێشەی نێوان لایەنەکان یان پێکهاتەی جوغرافیایی، ناوچەیی، زاراوەیی هەمووی ئەمانە بەرگریی لێ‌کردوە. لەو هەلومەرجەی کورد تێی‌دا دەژی، کورد پێویستیی بە کۆنتراکتێکی نەتەوەیی هەیە، پێویستی بە ڕێک‌کەوتنێکی نەتەوەیی هەیە، ئەو ڕێک‌کەوتنە لە سەرووی پرۆژەو ڕێک‌کەوتنی حیزبی‌یەوە دابنرێ».
ئەم وتانە لە کاتێک‌دایە کە وەک دەگوترێ بڕیارە لە ماوەی داهاتوودا کۆنگرەی نەتەوەیی لە باشووری کوردستان ببەسترێ و لایەنە کوردی‌یەکان لە ڕاستەوە بۆ چەپ بەشدار بن، و لەوێ‌دا وتاری نەتەوەیی کورد ڕوو بە جیهان ڕێک بخرێ. پێم وایە پێش گرتنی وەها کۆنگرەیەک پێویستە هێندێک پرۆسەی تایبەت بخرێنە بواری جێ‌بەجێ‌کردنەوە. یەکێک لەم پرۆسانە پرۆتۆکۆلێکی نەتەوەیی‌یە کە دەبێ لایەنە کوردی‌یەکان لە سەری کار بکەن بۆئەوەی بتوانن بە ئامادەیی‌یەکی باشترەوە بەشداری ئەم کۆنگرە یان هەر دانیشتنێکی‌ دیکه‌ بن، پێویستە کورد وەک نەتەوە لە سەر هێندێک پرس ساغ بێتەوە، چونکە بەڕاستی کات بە زەرەری کورد و بە قازانجی دوژمنان دەڕوا. ئێمە ئێستا لە سەردەمێک‌دا دەژیین کە ئەو بابەتانەی ئێمە ئێستا باسیان دەکەین، زۆربەی نەتەوەکانی دنیا لە مێژساڵە لە نێو خۆیان‌دا حەلیان کردوە. هەربۆیە ئێمەش ئەگەر ئێستا ئەم کێشانە چارەسەر نەکەین ئەوە بۆ نەوەی داهاتووی کوردیش هەروا بە کێشەیی دەمێنێتەوە.
د. عەبدولرەحمان قاسملو لە یەکێک لە وتەکانی‌دا دەڵێ: «خه‌باتی‌ ئێمه‌ خه‌باتێكی‌ ڕه‌وایه‌. خه‌بات بۆ ئازادیی‌ میلله‌تێكه‌، خه‌بات بۆ دواڕۆژی‌ منداڵه‌كان‌و نه‌سله‌كانی‌ دیكه‌یه‌. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ وه‌ك ئه‌م نه‌سله‌ ئه‌ركی‌ خۆمان به‌ باشی‌ به‌جێ‌ بگه‌یه‌نین ده‌توانین هیوادار بین كه‌ نه‌سلی‌ داهاتوومان شه‌هیدی‌ نه‌بێ‌. هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر نه‌سلی‌ ڕابردوو یا نه‌سله‌كانی‌ ڕابردوو به‌ باشی‌ ئه‌ركی‌ خۆیان به‌جێ‌ هێنابا ڕه‌نگ بێ‌ ئه‌و نه‌سله‌ی‌ ئێمه‌ شه‌هیدی‌ نه‌ده‌بوو».
بە بڕوای من دەبێ بەرژەوەندی‌یە نەتەوەیی‌یەکان لەوەی کە هەیە زیاتر بەهێزتر و پڕڕەنگتر بکرێ و دەبێ لایەنە سیاسی‌یەکانی کوردستان زیاتر لە پرسە نەتەوەیی‌یەکان‌دا یەکگرتوو بن و بەرژەوەندیی نەتەوەیی بخەنە سەرەوەی بەرژەوەندیی حیزبی. بەتەنیا بە قسەکردن و وتاردان هیچ لە کێشەکان ناگۆڕێ، گرنگ کردارە. بەڵام بەداخەوە ئێمە فێر بووین کە لە قسەکردن و وتاردان کەم ناهێنین بەڵام کە دەکەوینە سەر گۆرەپانی کردار یان هیچمان پێ نیە، یان ناتوانین هەنگاوی گەورە بهاوێین.
ئێمە دەبێ ئەو فەرهەنگە فێر بین کە ڕێز بۆ هێما نەتەوەیی‌یەکانمان دابنێین و بیان پارێزین. با چاوێک لە وڵاتان یان نەتەوەکانی جیهان بکەین کە لەهەر وڵاتێکی ئەم جیهانەدا هێز و ڕێکخراو هەیە و بە هەموو بیروبۆچوونی جیاوازیانەوە. ئەگەر لە وڵاتێک‌دا حیزبێکی ئایینی دەسەلاتدار بێ، پێش ئەوەی ڕێز بۆ ئایینەکەی دابنێ خۆی بە نەتەوەکەی پێناسە دەکا و دواتر دەچێتە سەر کار و پڕۆژە سیاسی و دینی‌یەکەی خۆی، بە پێچەوانەشەوە ئەگەر حیزبێک بە بیرێکی چەپه‌وه‌ ڕێبەرایەتیی وڵاتێک بکا ئەوە پێش بیری چەپ بوونەکەی بیر لە نەتەوەکەی خۆی دەکاتەوە و دواتر دەچێتەوە سەر بیره‌ چەپی‌یەکەی و پارێزگاریی لێ‌دەکا و بەرەوپێشی دەبا. بۆیە باشترە ئێمەی کوردیش بە هەموو جۆرە بیرکردنەوەکانمانەوە ڕێز بۆ بەرژەوەندی‌یە باڵاکانی نەتەوەیی خۆمان دابنێین و سنوورێک بۆ پاراستنی دابنێین. هەربۆیە دەبێ پیرۆزیی «ئاڵای کوردستان» و سروودی نەتەوەیی «ئەی ڕەقیب» ببنە هێمای نیشتمانیی کورد و هەموو ڕێکخراو و پارتەکانی کوردستان لە بەرنامەی خۆیان‌دا بی‌گونجێنن.


پەراوێزەکان:
ـ وتەکانی خالید عەزیزی لە یادی کۆماری کوردستان، هەولێر ٢٠١٢.
ـ وتوێژی خالید عەزیزی لەگەڵ کەناڵه‌ ئاسمانی‌یه‌کانی رێگا، زاگرۆس، کوردستان تیڤی ٢٠١٣.
ـ وتەکانی د. قاسملو له‌ ڕێوڕه‌سمی‌ پرسه‌و سه‌ره‌خۆشیی‌ پێشمه‌رگه ‌و ئه‌ندامی‌ له‌مێژینه‌ی‌ حیزب «خالید عه‌لی‌پور» لە زستانی ‌1367دا.

له‌ ژماره‌ ٦١٣ ی رۆژنامه‌ی "کوردستان"دا بڵاو بۆته‌وه‌.

بگه‌رێوه‌|ئەم بابەتە 766 جار بینراوە| بینێره‌| چاپ
Facebook| My Yahoo| Twitter| google




start|copyright © 2009 kdpmedia.org|contact