. . . .


12 Mar 2010

کۆنفرانسێک له ژنێڤ : وه‌ڵامی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی فه‌ڕانسه به پر?


ناوه‌ندی هه‌واڵ - سه‌عات پێنج و نیو تا حه‌وتی ئێواره‌ی پێنج شه‌ممه 11ی مارسی 2010، کۆنفرانسێک له ناوه‌ندی نێونه‌ته‌وه‌یی کۆنفرانسه‌کانی ژنێڤ بۆ دوکتور بێرنارد کوشنێر وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی فه‌ڕانسه پێک هات. ئه‌و کۆنفڕانسه که به‌به‌شداریی سه‌دان که‌س له سه‌فیران و دیپڵۆمات و ئه‌کادیمییه‌کان به‌ڕێوه‌ چوو، له‌‌سه‌ر بانگهێشتنی بنیاتی "سێرجیۆ ڤێرا دی مێللۆ" رێک خرابوو. ڤیێرا دی مێللۆ به‌رپرسی پێشووی کۆمیسیاری مافی مرۆڤی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان و نوێنه‌ری ئه‌و رێکخراوه له تیمۆری رۆژهه‌ڵات و له عیراق بوو که ساڵی 2003 له کرده‌وه‌یه‌کی تێرۆریستیی ئه‌لقاعیده‌دا له به‌غدا تێرۆر کرا و ئه‌و بنیاته‌ش به مه‌به‌ستی زیندوو راگرتنی یادی ناوبراو و بۆ په‌ره‌پێدانی ئاشتی و مافی مرۆڤ دامه‌زراوه.
دوکتور بێرنارد کوشنێر له‌و کۆنفڕانسه‌دا باسێکی ده‌وڵه‌مه‌ندی سه‌باره‌ت به ئیدئالی ئاشتی و مافی مرۆڤ له جیهاندا و نه‌خشی کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی و رێکخراوی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان له‌ جێگیر کردن و پارێزگاری له‌و ئیدئالانه‌دا پێشكه‌ش کرد. ناوبراو وێڕای وه‌بیر هێنانه‌وه‌ی قۆناغه جۆربه‌جۆ‌ره‌کانی ژیان و ئه‌زموونی ده‌یان ساڵه‌ی خۆی چ وه‌ک به‌شه‌ردۆستێکی مه‌ده‌نی، چ وه‌ک وه‌زیری ده‌وڵه‌تێکی گه‌وره و چ وه‌ک به‌رپرسێکی رێکخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، کورته‌ مێژووی بیرۆکه‌ی ده‌خاله‌تی به‌شه‌ردۆستانه‌ و هه‌وراز و نشێوه‌کانی ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ی خسته‌وه ڕوو. ناوبراو به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاسته‌نگه‌كانی سه‌ر رێگای ده‌‌خاله‌تی کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ پارێزگاری له خه‌ڵکانی لێقه‌وماو و سه‌رکوتکراو به‌تایبه‌تی له‌مپه‌ری سه‌روه‌ریی ده‌وڵه‌تان پشت گوێ بخات، ده‌سکه‌وته‌كانی بیرۆکه‌ی مافی ده‌ستێوه‌ردانی زه‌ق کرده‌وه. ئه‌و به‌تایبه‌تی خۆشحاڵیی خۆی نیشان دا که له حاڵێکدا که ئه‌و بیرۆکه‌یه کاتی خۆی وه‌ك بیرۆکه‌یه‌کی سیاسی و قسه‌هه‌ڵگر چاوی لێ ده‌کرا، له ساڵی 2005‌وه له ‌مافی نێونه‌ته‌وه‌یی‌دا نه‌هادینه بووه و له قالبی چه‌مکی "به‌رپرسیارێتیی پارێزگاری‌کردن‌"دا جێی خۆی گرتووه.
له به‌‌شی ته‌رخانکراو بۆ به‌شداریی ئاماده‌بووان له باسه‌که‌دا، چوار که‌س قسه‌یان کرد که یه‌كێکیان د. ئاسۆ حه‌سه‌ن زاده به‌رپرسی پێوه‌ندی‌یه نێونه‌ته‌وه‌یی‌یه‌کانی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان بوو. ئاسۆ حه‌سه‌ن زاده له قسه‌کانی‌دا وێڕای به‌رز نرخاندنی هه‌وڵ‌ و هه‌ڵوێستی بوێرانه‌‌ی دوکتور کوشنێر، گوتی :
" وه‌ك ده‌زانین ئاشتی و مافی مرۆڤ که له ریزی سه‌ره‌وه‌ی ئامانجه‌کانی نه‌ته‌‌وه‌ یه‌كگرتووه‌کاندان، پێوه‌ندیی گه‌رمیان پێکه‌وه هه‌یه. وه‌ک جه‌نابیشت ئیشاره‌ت پێ کرد، ئه‌و داهێنانه‌ که کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی له‌ژێر کاریگه‌ریی که‌سانی وه‌ک ئێوه‌دا ئه‌نجامی‌دا بریتی بوو له‌وه که جیا له حاڵه‌ته‌کانی ناکۆکی و گرژیی نێوان ده‌وڵه‌تان، ئه‌و وه‌زعییه‌تانه‌ش بخرێنه به‌ر چاو و به‌ر ده‌ستی کۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی که له‌واندا ده‌وڵه‌تێک توند و تیژی له دژی خه‌ڵکه‌که‌ی خۆی به‌کار ده‌با. به‌ڵام ده‌زانین له ‌هێندێک مه‌وریدی وه‌ك ئێران‌دا، نه ده‌رفه‌تی ده‌ستێوه‌ردانی مرۆڤدۆستانه هاتۆته پێش و نه مێکانیزمه‌کانی پارێزگاری له مافی مرۆڤیش بۆ ناچار کردنی ده‌وڵه‌تی پێشێلکار به کۆتایی هێنان به هه‌ڵسوکه‌وتی دژه‌ مرۆیی و ره‌فتاری نادێموکراتیک کاریگه‌ر نه‌بوون. ده‌شزانین له‌و جۆره حاڵه‌تانه‌دا، که‌متر وا هه‌یه به‌بێ هاتنه مه‌یدانی شوڕای ئه‌منییه‌ت ئیمکانی هه‌نگاو هه‌ڵێنانه‌وه‌ی جیددی و چاره‌نووسساز پێک بێ. به‌ڵام به‌داخه‌وه شووڕای ئه‌منییه‌ت له راده‌به‌ده‌ر خۆی له چوارچێوه‌ی به‌رته‌سکی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی‌دا به‌ستۆته‌وه و هه‌میشه پرسه ئه‌منییه‌تی‌یه‌کانی کردۆته بنه‌مای سه‌ره‌کیی بڕیاره ئیجبارییه‌کانی خۆی. بۆ نموونه‌ له‌پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ کۆماری ئیسلامی‌دا ئه‌وه‌ی تا ئێستا کراوه و گوتراوه زۆرتر سه‌باره‌ت به په‌روه‌نده‌ی ئه‌تۆمی‌ بووه که باڵی به‌سه‌ر هه‌موو پرسه‌کانی دیکه‌دا و به‌تایبه‌تی پرسی گرینگتری مافی مرۆڤدا کێشاوه. ئایا جه‌نابت وه‌ک وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌تێکی ئه‌ندامی دائیمیی شوڕای ئه‌منییه‌ت پێت وا نیه که پێویسته مافی مرۆڤ وه‌ک خۆی بکرێته بنه‌مای دژکرده‌وه‌ی به‌به‌رهه‌می شوڕای ئه‌منییه‌ت، به‌تایبه‌ت له پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئێران و له که‌شی پڕ له سه‌رکوتی دوای هه‌ڵبژاردنی سه‌رکۆماری‌دا؟"
شایانی ئیشاره‌یه له کاتی خۆ ناساندنی نوێنه‌ری حیزب‌‌ به ئاماده‌بووان‌دا، دوکتور کوشنێر به چه‌پڵه‌لێدان‌ خۆشحاڵیی خۆی نیشان دا و له وڵامه‌که‌شیدا وێڕای شی کردنه‌وه‌ی بۆچوون و هه‌ڵوێستی خۆی و حکوومه‌تی فه‌ڕانسه له‌ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ پرسیار و تێبینیی نوێنه‌ری حیزبدا، سۆز و هاوپێوه‌ندیی خۆی له به‌رامبه‌ر خه‌باتی حیزبی دێموکڕات و کورده‌کانی ئێران‌دا ده‌ربڕی.
ئه‌وه‌ی خواره‌وه ده‌قی قسه‌کانی دوکتور کوشنێر له وڵامی ئاسۆ حه‌سه‌ن زاده‌دایه که له رووی زه‌بتکراوی قسه‌کانی ناوبراوه‌وه پیاده کراوه :
" قاسملوو، چ خه‌باتگێڕێکی گه‌وره بوو ! له پێوه‌‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌و باسه‌‌دا که کردم شته‌کان له‌سه‌ر عه‌رزی واقیع و له‌ مه‌یداندا له هێندێک رووه‌وه زۆر ساده‌ترن ئه‌گه‌رچی له هه‌مان کاتیشدا بۆ مرۆڤ هه‌ستیارتر و پڕ مه‌ترسی‌ترن. چونکه تۆ کاتێک ده‌چیه نێو مه‌یدانی به‌ره‌و‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌ک که له‌وێدا خه‌ڵکی بێدیفاع هێرشی ده‌كرێته سه‌ر، ئه‌رکی تۆ له‌و پێویستییه ساده‌یه‌دا خولاسه ده‌بێته‌وه که ده‌بێ یارمه‌تیی خه‌ڵکێکی لێقه‌وماو بده‌ی.
به‌م جۆره بوو که ئه‌من کاتێک له کوردستان بووم، له کوردستانی ئێران و له کوردستانی عیراق، هه‌ستم کرد که به‌که‌ڵکم. به‌ڵام شتێک که له عه‌بدولڕه‌حمان قاسملووی فێر بووم - دیاره سپاست ده‌که‌م و سڵاویش ده‌نێرم بۆ حیزبه‌که‌ت – له قاسملوو فێر بووم که بۆ گۆڕینی شته‌کان هه‌ر به‌ته‌نیا پشتیوانی و هاوپێوه‌ندیی به‌شه‌ردۆستانه کافی نییه. بۆ ئه‌وه‌ی نۆرمه‌کان بگۆڕین پێویسته وه‌ک ده‌ڵێن تێکه‌ڵ به سیاسه‌تیش بین.
راست له‌به‌ر رووناکایی ئه‌و ئه‌زموونانه‌‌دا بوو که ئه‌من کاتی خۆی بڕیارم دا پێشنیاری فرانسوا میتران بۆ به‌شداری له حکومه‌ته‌که‌ی دا قبووڵ بکه‌م. ئه‌گه‌ر ئه‌وده‌م ئه‌من نه‌بووبام به وه‌زیر، به‌بێ شک ئه‌مڕۆ بڕیارنامه‌ی 131/43 یشمان نه‌ده‌بوو. بۆ ئه‌وه‌ی له شورای ئه‌منییه‌ت ‌دا بڕیارنامه‌یه‌ک پێشنیار بکه‌ی و کاری بۆ بکه‌ی و‌ به په‌سندی بگه‌یه‌نی، پێویسته ده‌وڵه‌ت بی. به‌م جۆره بوو که توانیمان له ساڵی ‌1988 دا بڕیارنامه‌یه‌ک په‌سند بکه‌ین له‌ژێر سه‌ردێری "راگه‌یشتن به قوربانییانی کاره‌ساته سروشتییه‌کان و وه‌زعییه‌ته هاوشێوه‌کان" که به‌ڕاستی مه‌به‌ست له وه‌زعییه‌ته هاوشێوه‌کان شتێک نه‌بوو جگه له شه‌ڕ و سه‌رکوتی نێوخۆیی‌ به‌ڵام له زمانی حقووقیی نێونه‌ته‌وه‌یی‌دا ئه‌وده‌م ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌مان بۆ دیتبۆوه. ئه‌وه‌ی ئه‌وده‌م ئه‌من و دۆستان و هاوکارانم وه‌ک ماریۆ بێتاتی و بێگومان میشێل رۆکاریش که ‌ئه‌وسا سه‌رۆک وه‌زیری فه‌ڕانسه بوو کردمان شتێکی که‌م نه‌بوو. زۆر کاری گه‌وره که له سه‌رده‌می ئێستادا له‌و بواره‌دا ده‌کرێ، له ئه‌نجامی هه‌نگاوه‌کانی ئه‌وده‌م دایه.
به‌ڵام سه‌باره‌ت به دژکرده‌وه له به‌رامبه‌ر رێژیمی ئێران‌دا و ئه‌وه‌ که چۆن ته‌وژم بخرێته سه‌ر ئه‌و رێژیمه، هه‌ڵبه‌ت ده‌كرێ قسه له‌سه‌ر سه‌پاندنی سزا و جۆری سزاکان بکه‌ین که بێگومان نابێ خه‌ڵكی ئێرانیان پێ سزا بده‌ین، به‌ڵام سزاگه‌لێک که راسته‌وخۆ هێندێک بواری گرینگ بۆ رێژیم بکه‌نه ئامانج. ئێمه هه‌ر ئێستا کار بۆ ئه‌وه ده‌که‌ین که ته‌حریم بخه‌ینه سه‌ر هێندێک بواری وه‌ک گوزه‌‌رگا بانکییه‌کان و بیمه، و پێم وایه به‌و زووانه‌ به ئاکامێک ده‌گه‌ین ئه‌گه‌رچی چینییه‌کان هێشتا له‌گه‌ڵ نین. بۆ په‌سند کردنی بڕیاری سه‌پاندنی سزاش پێویسته زۆرایه‌تییه‌ك له شووڕای ئه‌منییه‌ت‌دا په‌یدا بکه‌ین، زۆرایه‌تیی نۆ ده‌وڵه‌ت که ده‌کرێ له رێگای مومته‌نیع بوونی ئه‌م ده‌وڵه‌ت یا ئه‌و ده‌ڵه‌تیشه‌وه پێی بگه‌ین به‌ڵام له‌ هه‌ر حاڵدا نابێ وێتۆی یه‌کێک له پێنج ئه‌ندامی دائیمیی شووڕای ئه‌منییه‌ت واته فه‌رانسه، بریتانیا، ئه‌مریکا، چین و رووسیه‌ی له‌سه‌ر بێ. ده‌بێ هه‌ر پێنجان رازی بکه‌ین و ئێستا فه‌ڕانسه له‌وێ کاری له‌سه‌ر ده‌کا. دیاره ده‌بێ بزانین که له هه‌موو حاڵه‌تێکدا و بۆ هه‌موو فۆرموولێک ئه‌کسه‌رییه‌ت په‌یدا نابێ، به‌ڵام به‌هه‌رحاڵ ئێمه حه‌ولی خۆمان درێژه پێ ده‌ده‌ین و خۆشبینیشم که به زوویی به ئاکامێک بگه‌ین. بوونی بڕیارنامه‌ی شووڕای ئه‌منییه‌ت زۆر گرینگه. چونکه ئه‌گه‌ر ئه‌وه نه‌بێ، ئه‌و هوشیاری‌یه‌ نێونه‌ته‌وه‌یییه‌ی پێویسته له پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ پرسێکدا شكڵ بگرێ، شکڵ ناگرێ و به‌رهه‌می سیاسیی دڵخواز به ده‌سته‌وه‌ نادا.
له پرسیاره‌که‌ت‌دا ئیشاره‌ت به شتێک کرد و دروستیشی بۆ چووی. واته ئه‌وه که بۆچی شووڕای ئه‌منییه‌ت بۆ ئێران ته‌نیا له‌ به‌رامبه‌ر مه‌ترسیی هه‌سته‌یی‌دا هه‌ڵوێست ده‌گرێ. به‌ڵام به‌ بڕوای من مه‌ترسیی هه‌سته‌یی ته‌نیا په‌روه‌نده‌‌ی پێوه‌ندیدار به ئێرانه‌وه نییه که له‌ نه‌زه‌رماندایه. لانیکه‌م وه‌ک خۆم و به نوێنه‌رایه‌تیی فه‌ڕانسه‌ش ده‌توانم رابگه‌یه‌نم که ئێمه په‌روه‌نده‌ی مافی مرۆڤیشمان به شێوه‌یه‌كی بایه‌خدار له نه‌زه‌ردایه. چ وه‌ک خۆم و چ به گشتی حکوومه‌تی فه‌ڕانسه سه‌رکوتی خۆپێشانده‌رانمان له دوای هه‌ڵبژاردنه‌وه زۆر به توندی مه‌حکوم کردووه.
به‌ڵام ئه‌وه که ئایا پێشێل کردنی مافی مرۆڤ له ئێران‌دا وه‌ک خۆی و به‌ته‌نیا ده‌توانێ ئه‌نجومه‌نی ئاسایش بێنێته سه‌ر ئه‌وه که دژکرده‌وه‌ی جیددی و کاریگه‌ر بگرێته به‌ر، ئه‌وه شتێکی هه‌ستیار و شایانی تێڕامانه. ده‌بێ بزانین که هه‌ڵوێستی له‌و بابه‌ته سه‌باره‌ت به وڵاتێک که له ناوچه‌یه‌کی ئاڵۆز و و پڕ له که‌ین و به‌ینی مه‌ترسیدار و هاوپه‌یمانیی جۆربه‌جۆردا هه‌ڵکه‌وتووه، ناتوانێ بێ تێبینی و بێ پارێز بێ.
به‌هه‌رحاڵ ئه‌وه‌ی ئێستا له‌به‌رده‌ستدایه و پێویسته درێژه‌ بدرێ فشار هێنان بۆ سه‌ر کۆماری ئیسلامی له‌ بواری روونکاریی ئه‌و رێژیمه سه‌باره‌ت به به‌رنامه‌ی هه‌سته‌یی‌دا و هاوکاری له‌گه‌ڵ ئاژانسی وزه‌ی ئه‌تۆمی و رێگه‌دان به پشکنه‌رانی ئه‌و رێکخراوه‌یه. به‌ڵام مافی مرۆڤیشمان له‌به‌ر چاوه. ئێمه له هه‌ر حاڵدا لای ئه‌و که‌سانه ده‌گرین له ئێران که لایه‌نگری ئازادیی راده‌ربڕین و هه‌ڵبژاردنی ئازادن. به‌ڵام ئه‌وه خه‌ڵکی ئێران بۆخۆیان و له نێوخۆی وڵاتی خۆیان‌دان که ده‌بێ بڕیار بده‌ن که به چ شێوه‌یه‌ك ده‌یانه‌وێ سیاسه‌ت و مزگه‌وت لێک جیا بکه‌نه‌وه".


photo0016.jpg

بگه‌رێوه‌|ئەم بابەتە 1295 جار بینراوە| بینێره‌| چاپ
Facebook| My Yahoo| Twitter| google




start|copyright © 2009 kdpmedia.org|contact